Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Ciekawostki
Jak 砰d Cohen Rosjanom si przys逝篡

Niniejsza anegdotka niewiele ma wsp鏊nego z Cmentarzem Pow您kowskim, ale skoro prawie ka盥y przewodnik wspomina o Czartoryskich, chocia i oni w dziejach nekropolii byli tylko epizodem, to i 篡dowskiemu biznesmenowi te co si nale篡 ;)1

Abraham Simon Cohen (lub Kohn) pojawi si na scenie dziej闚 pow您kowskich w pierwszych dekadach Kr鏊estwa Kongresowego. [[Historia okolic Cmentarza Pow您kowskiego w l. 1801-1918|Jak wiemy]] w 1817 r. w bezpo鈔ednim s御iedztwie wsi Pow您ki utworzono olbrzymi ob霩 wojskowy. Rozci庵a si on na terenach dzier瘸wionych od r騜nych os鏏 m.in. ζszczy雟kich i Potockich. Wykup tych grunt闚 by praktycznie niemo磧iwy, gdy sprytni w豉軼iciele 膨dali astronomicznych pieni璠zy, kt鏎e w sumie za 42 w堯k (ok. 706 ha2) wynosi造 800 tys. rubli - kwot na owe czasy niebywa陰. Sytuacja zdawa這by si patowa.

A jednak pojawi si deus ex machina. W 1833 r. Abraham Simon Cohen wykupi wszystkie rzeczone tereny3 i z wyj徠kiem 139 morg (ok. 77,84 ha)... ofiarowa je Skarbowi Kr鏊estwa Polskiego! Naturalnie nie by豚y cz這wiekiem interes闚, gdyby zrobi to ca趾owicie darmo ;)

W zamian otrzyma:

  • prawo do nabywania w ca造m kraju d鏏r nieruchomych na w豉sno嗆 dziedziczn4;
  • jego rodzina mia豉 prawo wyszynku na terenie obozu wojskowego;
  • Skarb Pa雟twa mia odkupi od Cohna tzw. dowody (listy) likwidacyjne z wojen napoleo雟kich na sum 380 tys. licz帷 80%5;
  • z這ty medal z prawem noszenia na szyi z napisem "za poleznoje" (ros. za po篡teczno嗆, za zas逝gi).

Nie ma jednak r騜y bez kolc闚:

  • na gruntach Cohena nie mogli osiedla si 砰dzi, chyba 瞠 w celu uprawy roli;
  • w maj皻no軼iach Cohen闚 nominacje w鎩t闚 i duchownych nale瘸造 do rz康u;
  • w maj皻no軼iach Cohen闚 nie mo積a by dzier瘸wi wyszynku 砰dom;
  • prawo w豉sno軼i nie poci庵a這 za sob nadania praw politycznych, czyli rodzina Cohena nadal podlega豉 wi瘯szo軼i ogranicze, co reszta 砰d闚 w Kr鏊estwie.

W cztery lata p騧niej Cohen dokupi 25 w堯k (ok. 420 ha) z d鏏r M這ciny i 19 w堯k (ok. 319 ha) - G鏎y Znamierowskie. Tym razem nie podarowa ich "tak po prostu", tylko stan掖 do licytacji (dzi powiedzia造by鄉y: przetargu) na dostaw s這my i opa逝 dla wojska, w kt鏎ej "zap豉ci" w豉郾ie nabytymi wcze郾iej terenami.

Niestety, w przepisaniu tytu逝 w豉sno軼i M這cin i G鏎 Znamierowskich na Skarb Pa雟twa przeszkodzi豉 Cohenowi 鄉ier, a niedope軟ione formalno軼i sta造 si pocz徠kiem d逝giego procesu mi璠zy rodzin Cohena a rz康em Kr鏊estwa. Spadkobiercy obrotnego 砰da zostali te z olbrzymimi d逝gami, jakie g這wa rodu zaci庵n窸a na owe rozleg貫 inwestycje. C騜 fortuna ko貫m si toczy.

Oprac. Sowa
30.05.2010.

Przypisy

  1. Oprac. na podst.; W. Ma販u篡雟ki, Rozw鎩 terytorialny Warszawy, Warszawa 1900, s. 151-153.
  2. Przyj窸am przelicznik miar nowopolskich tj.:
    1 w堯ka = 30 morg = ok. 16,8 ha
    1 morga = ok. 0,56 ha.
  3. Zap豉ci za nie znacznie mniej (tj. 649 tys. rb) ni pierwotnie 膨dano od Skarbu Kr鏊estwa.
  4. W pierwszych latach istnienia Kr鏊estwa Polskiego nadal obowi您ywa造 ustawy dotycz帷e 砰d闚, wydane przez rz康 Ksi瘰twa Warszawskiego. Ogranicza造 one m.in. prawo do nabywania przez starozakonnych d鏏r na w豉sno嗆 dziedziczn oraz trudnienia si handlem i wyszynkiem trunk闚. - Has這: 砰dzi [w:] Encyklopedja powszechna. T. 28, Wybrze瞠-砰禦ory, Warszawa 1968, s. 1141.
  5. Listy lub dowody likwidacyjne od biedy mo積a uto窺amia z rodzajem obligacji. W czasach wojen napoleo雟kich rz康 wydawa je w zamian za przej皻e dobra (np. konie, 篡wno嗆) zobowi您uj帷 si, 瞠 (kiedy) je wykupi. Tego rodzaju dokumenty sporz康za造 r闚nie tzw. komisje likwidacyjne, zajmuj帷e si d逝gami lub odszkodowaniami pa雟twa wobec obywateli. Listy szybko sta造 si przedmiotem spekulacji, cho wi您a這 si to ze sporym ryzykiem, gdy np. komisja ds. odszkodowa za uw豉szczenie ch這p闚 (l. 60-te XIX w.), co kilka lat losowa豉 osoby, kt鏎ych pretensje wobec pa雟twa mia造 zosta... umorzone. - Has這 likwidacyjna komisya [w:] Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana. Seria 1, t. 43-44, Latham John - κkno (herb), Warszawa 1910, s. 463.


Do g鏎y