Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Ciekawostki
Zagadka katakumb

W 1792 r. "Gazeta Warszawska" odnotowa豉, 瞠 na katakumbach znajdowa si cytat z Ksi璕i Hioba:

"Wiem, 瞠 Zbawiciel moy 篡ie, y 瞠 w dzie ostatni powstan z grobu, y ogl康a b璠 w ciele moim Zbawiciela moiego."1

P馧 wieku p騧niej, w 1855 r. potwierdzi to Kazimierz W. W鎩cicki, a napis uwieczni Alfons Matuszkiewicz na litografii (zob. il. w tek軼ie) zamieszczonej w豉郾ie w pracy "dziecka Warszawy". Jednak je郵i dzi p鎩dziemy na Cmentarz Pow您kowski, napisu tego nie znajdziemy...

Co wi璚ej wsp馧cze郾ie front katakumb zdobi tylko pilastry, podczas gdy na wspomnianej grafice Matuszkiewicza zauwa瘸my, i arkady zosta造 uj皻e w pary kolumn w porz康ku toska雟kim, a na dachu, zapewne po鈔odku budowli, znalaz豉 si kompozycja rze嬌iarska z motywem skrzydlatej klepsydry ustawionej na czaszce. Kolumny wygl康aj naprawd plastycznie i tr鎩wymiarowo, lecz na innym przedstawieniu katakumb (r闚nie Matuszkiewicza) nie wida nawet ich fragmentu.

Podobn konstrukcj odtworzy r闚nie Wojciech Gerson na rysunku "z natury" z 1864 r. (zob. il. w tek軼ie), gdzie znakomity malarz ukaza Stare Pow您ki w Wiecz鏎 Zaduszny. Po prawej stronie naszkicowa katakumby, do kt鏎ych elewacji przylega fronton r闚nie z parami kolumn mi璠zy arkadami. Architraw zdobi jakie znaczki (cytat z ksi璕i Hioba?), a ca這嗆 wie鎍z dwie maski, b璠帷e zapewne "impresj" artysty wynik陰 z kiepskiego, wieczornego o鈍ietlenia. 荑 akcent rze嬌iarski wyznacza zapewne 鈔odek katakumb, st康 wniosek, 瞠 obaj arty軼i przedstawili cz窷 budowli znajduj帷 si na osi ko軼io豉, na wprost kw. 10.

Czy mo積a uzna rysunki Matuszkiewicza i Gersona za wiarygodne i gdzie wobec tego podzia si 闚 "tr鎩wymiarowy" fronton?

Wydaje mi si, 瞠 je郵i chodzi o wierno嗆 przedstawienia, to obu artystom mo瞠my spokojnie zaufa2. Do naszych czas闚 przetrwa這 bowiem kilka ukazanych przez nich nagrobk闚, na dodatek w tym samym miejscu, gdzie znajdowa造 si w l. 50-60-tych XIX w. I tak:

  • pomnik 1. nale篡 do Grzegorza Lazarowicza (zm. 1813 r.);
  • pomnik 2. (dzi uszkodzony, pozbawiony urny, z kt鏎ej zosta豉 jednak podstawa) - Marianny z St瘼i雟kich Ulrichowej (zm. 1828 r.) oraz Karola Ulricha (zm. 1834 r.);
  • pomnik 3. (na planie tr鎩k徠a, bez g鏎nej cz窷ci obelisku) - Antoniego Le鄂iewicza (zm. 1811 r.);
  • pomnik 4. (dzi bez krzy瘸) - Paw豉 Mianowskiego (zm. 1831 r.).

Problem w tym, 瞠 wszytkie pola grobowe zosta造 obmurowane tak, i przylegaj do wsp馧czesnej fasady budowli, a nagrobki zosta造 ustawione w jednym rz璠zie, chocia w XIX w. np. pomnik Lazarowicza sta poza "kwater" Ulrich闚. Co wi璚ej wszytkie pomniki i mauzolea, znajduj帷e si wzd逝 katakumb, stoj w jednej linii i to na tyle blisko budowli, 瞠 nie by這by mo磧iwe "wcisn望" za nie jaki fronton z kolumnami. Tym niemniej znalaz這 si kilka monument闚, kt鏎e wy豉muj si owego szyku (m.in. ㄆbie雟kich, Zaborowskich, Wo這wskich na wprost kw. 4-6). Pochodz one z l. 60-tych XIX w. podczas gdy wszytkie inne pomniki (z wyj徠kiem wspomnianych czterech nagrobk闚) wystawiono w l. 70-tych XIX w. i p騧niej...

Jakie jest rozwi您anie tej zagadki i czy w og鏊e istnieje?

Wydaje mi si, i zar闚no napis, jak i kolumny znikn窸y podczas gruntownego remontu katakumb w 1874 r. Rok wcze郾iej prasa donosi豉 bowiem, 瞠 fronton by tak os豉biony, i chodzenie pod filarami grozi這 wypadkiem3. By mo瞠 w豉郾ie podczas owych prac remontowych zaaran穎wano na nowo "przedpole" katakumb, wyznaczaj帷 now lini poch闚k闚4. Ale to tylko domys造...

Oprac. Sowa
1.11.2010.

Przypisy

  1. Hiob 19, 25-26. - "Gazeta Warszawska" 1792, nr 42 (suplement).
  2. Bardziej "rzetelny" by chyba Matuszkiewicz, gdy lokalizacja owych nagrobk闚 pokrywa si z ich dzisiejszym po這瞠niem, aczkolwiek mo磧iwe, i w trakcie jaki powojennych prac konserwatorskich ustawiono je wg "wzoru" z l. 50-tych XIX w.
    Z drugiej strony Gerson uwzgl璠ni ogrodzenie nagrobk闚 Le鄂iewicza i Mianowskiego zachowane (odtworzone?) do dzi.
  3. "Kurier Warszawski" 1873, nr 231, s. 2.
    Dziennikarz "Kuriera..." ostrzega m.in., 瞠 zwalenie owego frontonu poci庵n窸oby za sob zniszczenie pomnik闚 znajduj帷ych si przed katakumbami (m.in. ㄆbie雟kich i Zaborowskich).
  4. Akcje porz康kowe (m.in. regulacja alejek) by造 prowadzone r闚nie po ostatniej wojnie. - J. Waldorff [i in.], Cmentarz Pow您kowski w Warszawie, Warszawa 1982, s. 12.


Do g鏎y