Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Pow您ki, Warszawa i cmentarze

Za siedmioma g鏎ami, za siedmioma lasami by豉 sobie wie niedaleko Warszawy Pow您kami zwana...

Ju od XIV w. r騜ne dokumenty notuj istnienie rzeczonej osady, cho trzeba przyzna, i jej dzieje nie nale瘸造 do szczeg鏊nie fascynuj帷ych (zob. te Ciekawostki). No, chyba 瞠 kogo ciekawi cz瘰te zmiany w豉軼icieli samej wsi i/lub poszczeg鏊nych jej p鏊, kt鏎e przynosi造 doch鏚 przedstawicielom szlachty, duchowie雟twa czy mieszcza雟twa. Dopiero w XVIII w. Pow您ki zmieni造 nieco sw鎩 wizerunek. Sielska okolica zwr鏂i豉 uwag ksi篹nej Izabeli z Fleming闚 Czartoryskiej, kt鏎a w 1771 r. w bezpo鈔ednim s御iedztwie wsi za這篡豉 park w stylu angielskim1.

Na wsch鏚 od romantycznego ustronia ksi篹nej znajdowa造 si posiad這軼i rodziny Szymanowskich, ci庵n帷e si od granic Pow您ek a do Wis造. Obie rodziny nie 篡造 zreszt we wzorowej, s御iedzkiej zgodzie, gdy w 1782 wda造 si w sp鏎 o przys這wiow miedz, acz nie wiadomo, jak si on sko鎍zy.

Kolejny "nieistotny" fakt, o jakim musimy wspomnie przy omawianiu pradziej闚 Starych Pow您ek, to wa造. Usypano je w l. 1770-1772 naoko這 Warszawy i Pragi celem u豉twienia kontroli nad osobami przybywaj帷ymi do stolicy, a zw豉szcza ochrony przed przywleczeniem epidemii2. Co to ma wsp鏊nego z Cmentarzem Pow您kowskim? Ano w granicach owych "umocnienie" znalaz造 si prawie wszytkie ziemie Szymanowskich z wyj徠kiem ma貫go kawa趾a, granicz帷ego bezpo鈔ednio z polami wsi Pow您ki. I w豉郾ie ten fragmencik sta si zal捫kiem najpi瘯niejszego cmentarza Warszawy tj. Starych Pow您ek. A teraz czas na kolejn dygresj ;)

W 2. po這wie XVIII w. pojawi造 si g這sy o potrzebie przeniesienia cmentarzy poza obr瑿 teren闚 zabudowanych3. Na gruncie warszawskim pierwszym tego typu przedsi瞝zi璚iem by tzw. Cmentarz 安i皻okrzyski, otwarty przez ksi篹y Misjonarzy w 1783 r. Bez w豉snej nekropolii pozostawa造 jednak g堯wne warszawskie parafie tj. 鈍. Jana, Panny Marii (na Nowym Mie軼ie), 鈍. Andrzeja (zw. r闚nie J璠rzeja, przy dzisiejszym Pl. Teatralnym) oraz podmiejska 鈍. Anny i Ma貪orzaty w Ujazdowie. Zamy郵ano wi璚 o utworzeniu kilku cmentarzy dla poszczeg鏊nych parafii:

"(...) mi璠zy Stawkami i Cehtauzem4 i tam by豚y cmentarz ko軼io豉 Panny Marii, drugie na ty豉ch pa豉cu wojewodziny sieradzkiej w polu, blisko folwarku nowego ks.ks. misjonarzy5, i tam by豚y cmentarz ko軼io豉 安. Jana i 安. J璠rzeja. Dla ko軼io豉 za Ujazdowskiego najzr璚zniej by這by mie cmentarz na ustroniu plac闚 Ujazdowskich, blisko okop闚 - i na ten cmentarz zapewne Najja郾iejszy Pan nie 瘸這wa豚y kaza wyznaczy kawa gruntu. Ko軼i馧 安. Krzy瘸 mia豚y cmentarz na w豉snym gruncie, ale drugie parafie musia造by si stara o place, kupowa je albo na czynsz bra."6

Na przeszkodzie realizacji tych o鈍ieconych zamierze stan窸y w豉郾ie wzgl璠y finansowe, gdy 瘸dne z probostw nie czu這 si na tyle maj皻ne, aby wykosztowa si na nekropoli. Najlepszym rozwi您aniem, zdawa這 si wi璚 utworzenie jednego, wsp鏊nego cmentarza, lecz na to tak瞠 potrzebne by造 pieni康ze.

I w豉郾ie wtedy na scen dziej闚, niby deus ex machina (jak to sarkastycznie uj掖 Stanis豉w Szenic), powracaj Szymanowscy, a dok豉dnie starosta klonowski Melchior Korwin Szymanowski. Sprawa fundacji Cmentarza Pow您kowskiego to jednak materia na kolejne dygresje w kolejnym odcinku ;)

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. Park 闚 zdobi造 m.in. chaty ze strzech, kt鏎e kry造 pa豉cowe wn皻rza z wytwornymi meblami, obrazami Jana Piotra Norblina, a nawet bibliotek (Biblioteque de Povonski). Takie domki mia豉 zar闚no ksi篹na, jak jej dzieci i ich przyjaci馧ki. Owa sielanka nie trwa豉 jednak d逝go. Podczas jednego z bali, sp這n窸a tam ukochana c鏎ka ksi瘰twa Teresa, pono bardzo pi瘯na (zapali豉 si na niej suknia). W czasach swej 鈍ietno軼i Pow您ki podziwiali 闚cze郾i, a ich uroki opiewa nie tylko Trembecki, ale i Karpi雟ki. Pod koniec XVIII w. park przej窸a siostra ksi篹nej, Lubomirska, tam te bale urz康za nies豉wny ksi捫 Adam Poni雟ki (1790 r.) - J. Bartoszewicz, Ko軼io造 warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod wzgl璠em historycznym, Warszawa 1855, s. 354-355.

    Do dzi nie przetrwa 瘸den 郵ad owego parku, lecz jeszcze w okresie mi璠zywojennym na jego terenie znajdowa豉 si ul. Czartoryskich. Ot, skromne memento.

  2. By造 to tzw. Wa造 Lubomirskiego, nazwane od rozkazodawcy ich budowy, czyli marsza趾a koronnego Stanis豉wa Lubomirskiego. Zakre郵a造 one granice miejskie, obliczone mocno na wyrost, przy czym przetrwa造 a do l. 80-tych XIX w., kiedy to cz窷 z nich rozrzucono. Tym niemniej a do 1916 r. ich linia wyznacza豉 granice Warszawy.
  3. Zob. Cmentarze "kr鏒ko i zwi篥le" oraz Warszawa cmentarna.
  4. das Zuchthaus - niem. zak豉d karny. Za這穎ny w l. 1732-1735 przez ks. Adama Rostkowskiego przy ul. Pokornej (dzi okolice ul. L. Rydigiera).
  5. Za Lesznem (okolice Al. Solidarno軼i/Pl. Bankowy do ul. Jana Paw豉 II) w stron Woli.
  6. Podaj za: S. Szenic, Cmentarz Pow您kowski : zmarli i ich rodziny. [T.1] 1790-1850, Warszawa 1979, s. 11.


Do g鏎y