Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Dzieje XX stulecia
Kr鏒ka niepodleg這嗆

Po wielu latach niewoli i prze郵adowa wreszcie nadszed czas godnego uczczenia pami璚i "bohater闚 ducha i czynu"1. Jeszcze w czasie I wojny 鈍iatowej wystawiono nagrobek Pi璚iu Poleg造m (1915 r.), ale przecie w r騜nych zak徠kach cmentarza spoczywali inni mniej lub bardziej zas逝瞠ni. Co wi璚ej, oczywiste by這, 瞠 w豉郾ie tu, na g堯wnej nekropoli stolicy wolnej Polski, powinni spocz望 budowniczy jej przysz貫j 鈍ietno軼i.

W pierwszych latach niepodleg這軼i Stare Pow您ki nadal pozostawa造 panteonem bardziej z nazwy, a tymczasem w zwi您ku z odzyskan niepodleg這軼i "oczekiwania" wobec cmentarza znacznie uros造. Da temu wyraz m.in. Mieczys豉w Or這wicz, pisz帷 w jednym ze swoich przewodnik闚:

"Zwiedzaj帷 cmentarz Pow您kowski jest si niemile dotkni皻ym brakiem pietyzmu dla wybitnych i zas逝穎nych ludzi, i nieprzewidzeniem przy g堯wnej aleji miejsc zarezerwowanych na groby bardziej zas逝穎nych m篹闚 i niewiast, jako to ma miejsce np. na cmentarzy lwowskim lub wiede雟kim. (...) Razi te niestaranne utrzymanie grobowc闚 zas逝穎nych ludzi i to nawet by造ch prezydent闚 miasta (...)"2

荑 brak czci dla zmar造ch razi Or這wicza w 1921 r., a wi璚 w czasie, kiedy na wschodzie trwa造 jeszcze walki o polskie granice3. Krytyczn opini nestora polskiej turystyki podziela這 zapewne wielu o鈍ieconych obywateli oraz w豉dze pa雟twowe, lecz konkretne inicjatywy podj皻o dopiero w po這wie lat 20-tych i p騧niej (zob. Panteon narodowy).

Zmiany nast徙i造 te na szczeblu "administracyjnym". W kwietniu 1919 r. Magistrat odda zarz康 Cmentarza Pow您kowskiego z powrotem w豉dzom duchownym. Dopiero jednak w 1926 r. arcybiskup Aleksander Kakowski powo豉 nowy doz鏎 cmentarny, w sk豉d kt鏎ego wchodzili zreszt cz這nkowie poprzedniego. Instytucja ta, chocia ca趾owicie zale積a tylko od w豉dzy ko軼ielnej i pozbawiona osobowo軼i prawnej, posiada豉 jednak daleko wi瘯sze kompetencje ni za czas闚 zabor闚. Nowy zarz康 cmentarza nie cieszy si jednak sympati warszawiak闚, a z biegiem lat z sentymentem zacz皻o nawet wspomina... dozory z czas闚 carskich (sic!). W豉dze duchowne co i rusz wprowadza造 bowiem podwy磬i op豉t cmentarnych, zupe軟ie nie licz帷 si z mo磧iwo軼iami finansowymi mieszka鎍闚 Warszawy (zob. te Finanse cmentarne, W徠pliwa opieka, Dozory ko軼ielne i cmentarne).

Okres po I wojnie 鈍iatowej zapowiada si wi璚 dla cmentarza wspaniale. Odzyskanie niepodleg這軼i pozwoli這 otwarcie nazywa Stare Pow您ki panteonem narodowym, a groby zas逝穎nych wreszcie mog造 uzyska w豉軼iw opraw. Rzeczywi軼ie, w豉dze i spo貫cze雟two dobrze wykorzysta造 ten czas. Wkr鏒ce jednak wybuch豉 II wojna 鈍iatowa i chocia na samym cmentarzu nie odcisn窸a takiego pi皻na jak np. na s御iednich nekropoliach ewangelickich, sta豉 si wyra幡 cezur w jego historii.

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. W. Jeziorowski, Album Pow您ek. Cz. 1, Warszawa 1915, s. 4.
  2. M. Or這wicz, Przewodnik po cmentarzach warszawskich z planem Pow您ek, cmentarza ewangelickiego i 篡dowskiego, Warszawa 1921, s. 28-29.
  3. Przypominam, 瞠 w l. 1919-1920 trwa豉 wojna z bolszewikami, a granice Polski ustalono dopiero w 1922 r.


Do g鏎y