Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Cmentarne porz康ki
Na pocz徠ku by... chaos ;)

Pierwsze lata Cmentarza Pow您kowskiego bynajmniej nie zapowiada造, 瞠 b璠zie to kiedy wielka, pi瘯na nekropolia, t逝mnie odwiedzana przez turyst闚 czy r騜ne "dzieci mroku" ;). By mo瞠 nie by這 a tak 幢e, ale nie da si ukry, 瞠 cmentarz by cokolwiek zaniedbany, a w kwestiach organizacyjnych panowa pewien... nie豉d.

Jakkolwiek ka盥ej z trzech parafii oddano do dyspozycji pewn cz窷 nekropolii1, to nie ustalono lokalizacji pojedynczych mogi i przynajmniej pocz徠kowo nie wyznaczono alejek (zob. Kwatery, Prawie jak ogr鏚 spacerowy...). O wyborze miejsca decydowa豉 rodzina zmar貫go, przez co groby rozrzucone by造 bez 豉du i sk豉du. Nieraz te, w wyniku "oszcz璠no軼i" cmentarnego gruntu lub te si grabarza, w mogile grzebano wi璚ej ni jedn trumn2.

Przyczyn nieporz康k闚 pow您kowskich by zreszt nie tylko brak planu zagospodarowania przestrzennego. W pierwszym okresie istnienia Starych Pow您ek nie przywi您ywano bowiem wielkiej wagi do ewidencjonowania poch闚k闚. Smutnym nast瘼stwem tego stanu rzeczy by造 m.in. losy szcz徠k闚 pisarza, Antoniego Malczewskiego, kt鏎y zmar w 1826 r. i zosta pochowany w skromnym grobie. Pami耩 o jego po這瞠niu zagin窸a w mrokach dziej闚 i kiedy w 1830 r. szuka這 go kilku literat闚, nie znalaz這 ani 郵adu3.

Wreszcie wiecznym powodem do zatarg闚 mi璠zy gospodarzami Starych Pow您ek (tj. Ko軼io貫m) a parafianami by造 kwestie finansowe. Z pewno軼i opierano si na tzw. taryfach op豉t iura stolae, lecz kler parafialny rzadko kiedy je przestrzega4. W nast瘼nych latach w豉dze zaborcze wykorzysta造 闚 brak dyscypliny ko軼ielnej i pod pretekstem "ochrony interes闚" obywateli przej窸y zarz康 finansami duchowie雟twa.

Czy jednak Stare Pow您ki naprawd by造 wyj徠kiem na tle innych 闚czesnych cmentarzy? Powiedzmy sobie szczerze: nie. Podobnie wygl康a cho熲y Cmentarz Rakowicki, gdzie wobec zakazu wystawiania nagrobk闚5 鈔odek nekropolii zajmowa這 puste pole, co najmniej do ko鎍a l. 30-tych XIX w. zaro郾i皻e g瘰tym chwastem. Akcj porz康kowania tego (dos這wnie) campo (i przeno郾ie) santo podj皻o dopiero w 1840 r.6

Wszytkie te "nierz康y" by造 przyczyn licznych skarg Warszawiak闚, kt鏎ym pr鏏owa造 zaradzi ju w豉dze Ksi瘰twa Warszawskiego. Radykalne kroki podj皻o jednak dopiero w czasach Kr鏊estwa Polskiego.

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. Ich zasi璕 by dosy "umowny": parafii 鈍. Jana przypada 鈔odek cmentarza, od ko軼io豉 do katakumb, na prawo od w/w grzebano zmar造ch w parafii NMP, a na lewo z parafii 鈍. Andrzeja. - T.M. Rudkowski, Cmentarz Pow您kowski w Warszawie : panteon polski, Wroc豉w 2006, s. 35.
    Zawsze w takich wypadkach ("na lewo most, na prawo most") nasuwa mi si problem: wzgl璠em czego okre郵ano tak lokalizacj? Czy stoj帷 na ul. Pow您kowskiej i twarz do o速arza g堯wnego (najbardziej prawdopodobne), czy plecami do katakumb?...
  2. Zbi鏎 Koroty雟kich sygn. 19749. Archiwum m.st. Warszawy.
    Og鏊na tendencja tamtych czas闚 (tj. XVIII/XIX w.) zmierza豉 do likwidacji mogi zbiorowych. Napoleo雟ki D嶰ret du 23 prairial XII sur les s廧ultures, kt鏎y by mo瞠 obowi您ywa r闚nie w Ksi瘰twie Warszawskim, nakazywa kopanie oddzielnych grob闚 dla ka盥ych zw這k (T. 1, art. 4).
  3. Wed逝g W鎩cickiego znajdowa豉 si prawdopodobnie miedzy grobowcem Szymanowskich a katakumbami. - W. K. W鎩cicki, Cmentarz Pow您kowski pod Warszaw. T. 1, Warszawa 1855, s. 42. Istniej帷y do dzi pomnik w kw. 14 ufundowa w po這wie XIX w. Hipolit Skimbrowicz.
  4. Zob. m.in.: H. Karbownik, Ofiary iura stolae na ziemiach polskich w latach 1285-1918 : studium historycznoprawne, Lublin 1995 lub Cmentarze katolickie. Prawo ko軼ielne do pocz. XX w.
  5. Dekret cesarza J霩efa II z 1797 r. zezwala na wystawianie pomnik闚 tylko przy murze. - S. Pot瘼a, Cmentarz Stary na Zab這ciu w Tarnowie, Tarn闚 1986, s. 18.
  6. K. Grodziska, Generalny - powszechny - krakowski : Cmentarz Rakowicki w 鈍iadomo軼i krakowian w latach 1803-2003 [w:] 200 lat Cmentarza Rakowickiego : materia造 sesji naukowej odbytej 12 kwietnia 2003 r., Krak闚 2005, s. 10-14.


Do g鏎y