Historia Cmentarza Powązkowskiego


Hektar tu, hektar tam, czyli o powiększaniu cmentarza
Polityka przestrzenna

Nie wiem, czy to tylko moje smutne doświadczenia, ale mam wrażenie, że w naszych czasach większość inwestycji komunalnych zostawia się na ostatnią chwilę. Tymczasem gospodarka przestrzenna zarządców Cmentarza Powązkowskiego wielokrotnie okazywała się wyjątkowo dalekowzroczna (lub przynajmniej sprawiała takie wrażenie ;)).

Widać to choćby w... rozbieżnościach między ustaleniami historyków (tj. Józefa Łazarkiewicza i Hanny Szwanowskiej), a źródłami kartograficznymi czy relacjami z epoki (prasa). W większości przypadków data zakupu ziemi pod nowe groby nie była równoznaczna z faktycznym rozpoczęciem użytkowania nekropolii (tj. pochówkami, poświęceniem czy ogrodzeniem terenu). Widać albo potrzeba wcale nie była paląca, albo... brakowało pieniędzy na parkan ;)

Z drugiej strony można by się spodziewać, że utworzenie Cmentarza Bródnowskiego jakoś zahamuje przyrost terenów cmentarnych. No bo po co, skoro najwięcej pogrzebów i tak szło na Bródno. Pamiętajmy jednak, że na Starych Powązkach zostawiono pochówki "wieczyste": bardziej opłacalne, ale praktycznie uniemożliwiające ponowne wykorzystanie danego grobu. Powiększenia z końca XIX w. miały zapewnić rezerwę na lata, którą bardzo długo rzeczywiście nie naruszano. Jeszcze w ok. 1904 r. kwatery 277-349 stały praktycznie puste, podobnie jak wiele sąsiednich kwater w 1935 r. (zob. Fotoplan 1935 w Serwisie Mapowym m.st. Warszawy).

Niestety nie jestem w stanie pojąć, jaka idea przyświecała autorom zawiłej numeracji kwater, niekonsekwentnie stosowanej nawet w obrębie jednorazowo przyłączonej działki. Po wojnie pojawiły się ponoć głosy, aby jakoś uporządkować ten bałagan, ale - jak słusznie zauważył Tadeusz M. Rudkowski - w pewnym sensie jest to zabytek historii Starych Powązek. Dlatego zamiast się denerwować, radzę zaopatrzyć się w plan cmentarza i skupić na pięknie nekropolii, fragmentach starych murów cmentarnych z zachowanymi nagrobkami (np. w kw. 176 lub 34), a nie "logice przestrzeni" ;)

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. Zbiór rodziny Walerego Przyborowskiego XXI 3. Archiwum m.st. Warszawy.


Do góry