Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Bramy, kt鏎e s i kt鏎ych nie ma
Gar嗆 danych liczbowych

Cmentarz Pow您kowski ze wszytkich stron otacza wysoki mur, w kt鏎ym do II wojny 鈍iatowej istnia這 od pi璚iu do siedmiu bram. Po 1945 r. w ramach oszcz璠no軼i, polityki bezpiecze雟twa albo B鏬 wie czego liczba wej嗆 na cmentarz zosta豉 mocno zredukowana.

I pomy郵e, 瞠 np. w 1873 r. na Cmentarz Pow您kowski prowadzi這 pi耩 bram: "(...) trzy od frontu [tj. ul. Pow您kowskiej - przyp. Sowa], jedna z boku od obozu [ul. Tatarskiej - przyp. Sowa], a jedna w murze przy katakombach[!]"1

Warto zauwa篡, i wi瘯sza cz窷 cmentarza by豉 w闚czas ogrodzona tylko drewnianym p這tem (zob. Granice sacrum, czyli mury cmentarne), a tu jeszcze spraw wej軼ia i wyj軼ia u豉twia造 liczne bramy.

Ba! ok. 1910 r. na cmentarz mo積a by這 dosta si a w dziesi璚iu miejscach. Wzd逝 ul. Pow您kowskiej znajdowa造 si cztery bramy (Pi璚iu Poleg造ch, 鈍. Honoraty, Brama III i IV), od ul. Tatarskiej - jedna (Brama V), od wschodu, mniej wi璚ej w okolicach kwater 243 i 259 - tak瞠 jedna (Brama III bis). Opr鏂z tego funkcjonowa造 r闚nie cztery furty: dwie od ul. M造narskiej (obecna ul. Jana Ostroroga; przy kw. E i 130 - Furta 1 i kw. 284 i 284 wpr. - Furta 2), w okolicach kwater 188 i 196 (Furta 3) oraz na wysoko軼i zachodniego kra鎍a katakumb (Furta 4). Tymczasem w 1915 r. i 1934 r.2, opr鏂z bramy przy kw. 243 i 259 (oznaczonej logicznie numerem VI), znajdowa豉 si jeszcze Brama VII w miejscu dzisiejszej furty od ul. Spokojnej.

Zastanawiaj帷e jest, po co w豉軼iwie wybito a tyle owych wej嗆, skoro zazwyczaj i tak czynne by造 tylko Brama I i II, a III i IV otwierano "w miar potrzeb", czyli zazwyczaj w czasie 安i皻a Zmar造ch3. Zreszt w豉郾ie w pierwszych dniach listopada, kiedy Stare Pow您ki odwiedza造 t逝my, obowi您ywa豉 ca趾iem praktyczna organizacja ruchu pieszego tj. jako wej軼ia s逝篡造 Bramy I i III, a jako wyj軼ia - II i IV (ciekawe, jak to dzia豉這 w praktyce ;))4.

Do naszych czas闚 "przetrwa造" zaledwie cztery bramy, jedna furta i gdzieniegdzie 郵ady w murze po innych wej軼iach5. Opr鏂z trzech bram od ul. Pow您kowskiej (Pi璚iu Poleg造ch, 鈍. Honoraty, Brama IV) na cmentarz prowadz te wej軼ia od ul. Tatarskiej (Brama V, wybita po 1976 r. na wysoko軼i kw. 63 a i 63 b)6, ul. Jana Ostroroga (Brama VI - kw. 154d i 257d i VII - kw. 346) oraz furta od ul. Spokojnej mniej wi璚ej w miejscu dawnej Bramy VII. Zachowa豉 si r闚nie Brama VI (lub III bis), ale z pewnych wzgl璠闚, o kt鏎ych powiemy sobie gdzie indziej, nie jest u篡wana.

To tyle je郵i chodzi o informacje "encyklopedyczne".

Na koniec najwa積iejsze, czyli jak dosta si na cmentarz? Musicie bowiem wiedzie, 瞠 mimo tak olbrzymiej ilo軼i wszelakich bram, na Stare Pow您ki mo積a wej嗆 tylko... dwiema z nich tj. Bram 鈍. Honoraty i Bram IV. Pozosta貫 "wchody" (jak to drzewiej mawiano) otwierane s tylko na wielkie okazje, czyli Wszystkich 安i皻ych oraz Zaduszki.

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. Przewodnik po Warszawie i jej okolicach , [Warszawa 1873], s. 79.
  2. Przewodnik po Pow您kach, Warszawa 1915 oraz S. Sempo這wska, Przewodnik po Pow您kach, Wyd. 3, Warszawa 1934.
  3. Zbi鏎 Koroty雟kich sygn. 19749. Archiwum m.st. Warszawy.
  4. 安i皻o zmar造ch, "Kurier Poranny" 1904, nr 304, s. 2.
  5. Wej軼iach i "wyj軼iach". Przy kw. 182, ko這 grob闚 rodziny Hoser wida 郵ad po wyrwie w murze, kt鏎 hitlerowcy 10 sierpnia 1944 r. ruszyli do szturmu na stanowiska powsta鎍ze.
  6. Data na podst.: planu z przewodnika wydanego w 1976 r., gdzie rzeczonej bramy nie zaznaczono (cho mog這 to by przeoczenie). - Zob.: Z. Strza趾owski, M. Walecki, Przewodnik po Cmentarzu Pow您kowskim w Warszawie, Warszawa 1976, s. 8-9.


Do g鏎y