Historia Cmentarza Pow您kowskiego


Bramy, kt鏎e s i kt鏎ych nie ma
Brama III, kt鏎ej (ju) nie ma

Po c騜 pisa o czym czego nie ma? Ano, wiecie, 瞠by zape軟i miejsce ;) 畝rty 瘸rtami, ale ma這 "ciekawa" historia trzeciej bramy jest takim samym 鈍iadectwem historii Warszawy, jak 郵ady kul na Grubej Ka軼e.

Jak wiemy, na pocz徠ku istnienia Cmentarza Pow您kowskiego powi瘯szano go g堯wnie strony zachodniej. W pierwszych dw鏂h dekadach XIX w. przy陰czono wi璚 dzisiejsze kw. 19-34 i 瞠by usprawni komunikacj na wysoko軼i wschodniego kra鎍a obecnej kw. 25 wybito bram. Tu obok, na terenie wsp馧czesnych kw. 21-23, do l. 50-60-tych XIX w. znajdowa造 si zabudowania kancelarii cmentarza, osobna brama by豉 wi璚 jak najbardziej wskazana.

Na tym jednak nie koniec. Ot騜, panie i panowie, jeszcze przed 1838 r., na naszym "zaniedbanym" cmentarzu wytyczono promieniste alejki zbiegaj帷e si na okr庵造m placyku w豉郾ie przy trzeciej bramie (zob. plan Warszawy z 1838 r.). Dopiero w wyniku podzia逝 nekropolii na regularne, prostok徠ne kwatery (l. 40-50-te XIX w.?), splantowano alejki prowadz帷e do trzeciej bramy, nie wyznaczaj帷 w zamian 瘸dnych innych trakt闚1.

Cmentarz si rozrasta, budynki administracyjne przeniesiono na drug stron ul. Pow您kowskiej, a brama trwa豉 sobie a do II wojny 鈍iatowej. W闚czas to, w 1939 r. podczas nalot闚 hitlerowskich lub w 1942 r. - podczas bombardowa radzieckich, zosta豉 zniszczona2.

Po 1945 r. postanowiono jej nie odtwarza i, podobnie jak wiele innych wej嗆 na cmentarz, zosta豉 zamurowana. Do dzi jednak mo積a odnale潭 郵ady Bramy III na murze od ul. Pow您kowskiej na wysoko軼i alejki mi璠zy kw. 23.

  Sowa
1.11.2010

Przypisy

  1. 奸ady tego uk豉du wida jeszcze na planie z 1859 r., chocia na wcze郾iejszych teren cmentarza konsekwentnie dzielono na regularn siatk kwater.
  2. Hannna Szwankowska podaje dat 1942 r. - H. Szwankowska, Dzieje Cmentarza Pow您kowskiego [w:] J. Waldorff [i in.], Cmentarz Pow您kowski w Warszawie, Warszawa 1982, s. 11.

    Tym niemniej nie wspomina o tym Sprawozdanie z nalotu na Warszaw w noc z 1 na 2 wrze郾ia 1942 roku kontrwywiadu AK, chocia podaje orientacyjn liczb zniszczonych nagrobk闚 (za skan dzi瘯uj Krzysztofowi Jaszczy雟kiemu). Za to z "Nowego Kuriera Warszawskiego" wiemy, 瞠 w 1939 r. zbombardowano m.in. w豉郾ie kw. 23. - "Nowy Kurier Warszawski" 1940, nr 99, s. 8.


Do g鏎y