Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim


Józef Pius Dziekoński

Data i miejsce urodzenia: 19 marca 1844 r., Płock
Data i miejsce śmierci: 4 lutego 1927 r., Warszawa
Nagrobek: bd.
Lokalizacja grobu: kw. 25

Otrzymał gruntowne wykształcenie artystyczne. W 1860 r. wstąpił do warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, po czym w 1866 r. do I Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych, którą ukończył w 1871 r. z tytułem architekta artysty III klasy. Tytuł członka akademii otrzymał jednak dopiero w 1902 r.1

Już od 1893 r. współpracował z Komisją do Badań Historii Sztuki w Polsce działającą przy krakowskiej Akademii Umiejętności, a w 1906 r. z innymi społecznikami założył Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości, pierwszą tego typu instytucję w Królestwie Polskim. W jej ramach zajmował się problemami konserwacji zabytków architektury. Działał również w warszawskim Kole Architektów i Związku Budowniczych. W l. 1915-1917 był też pierwszym dziekanem Politechniki Warszawskiej oraz jej honorowym profesorem. W uznaniu jego zasług w 1919 r. otrzymał tytuł doktora nauk technicznych honoris causa Politechniki Lwowskiej. Jednym słowem: bardzo zaangażowany i zapracowany człowiek :-)

Do historii architektury, w tym warszawskiej, Dziekoński przeszedł jako twórca kościołów (podobno zaprojektował ich ok. 50 w całej Polsce), zwłaszcza neogotyckich2. Był bowiem doskonałym znawcą i miłośnikiem architektury średniowiecznej, lecz w swojej twórczości starał się podkreślać pierwiastki polskie, stąd m.in. stosowanie nietynkowanej cegły w elewacjach. Dyskusję, czy powstałe w ten sposób kościoły były rzeczywiście typowe dla naszej sztuki, zostawiam specjalistom ;-)

Tym niemniej w ramach owej fascynacji średniowieczem Dziekoński wykonywał pomiary, rysunki i fotografie zabytkowych kościołów polskich, które planował wydać w cyklu monografii poświęconych poszczególnym obiektom. Niestety ukazała się tylko jedna taka pozycja poświęcona kościołowi w Będkowie (J. Dziekoński, Monografia kościoła parafialnego w Będkowie, Kraków 1893). Ów szacunek dla sztuki poprzednich epok był jednak cokolwiek wybiórczy. Dziekońskiemu zarzucano bowiem, że podczas rozbudowy kościoła powązkowskiego dopuścił do zniszczenia wielu historycznych nagrobków.

Pracownia Dziekońskiego była kuźnią talentów, a do jego uczniów należeli m.in.: Paweł Hoser, Hugon Kudera, Franciszek Lilpop, Zygmunt Mączeński, Apoloniusz Nieniewski, Oskar Sosnowski, Ludwik Panczakiewicz, Franciszek Szanior, Władysław Żychiewicz.

Za zasługi na polu sztuki i ochrony zabytków został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta) oraz orderem św. Grzegorza Wielkiego.

Do historii przeszedł jako:

"Architekt pierwszorzędny, człowiek bez skazy, cieszył się powszechnym uznaniem i szacunkiem."3.

Prace w Warszawie

© Sowa
26.12.2008

Przypisy

  1. Józef Pius Dziekoński był podobno pierwszą w Rosji osobą, której przyznano ów tytuł, co jest tym ciekawsze, że po pierwsze był Polakiem, a po drugie stosowna ustawa została ogłoszona jeszcze w 1893 r. - Polskie życie artystyczne w latach 1890-1914 : praca zbiorowa, pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław 1967., s. 142.
  2. Podobno tylko dwa kościoły Dziekońskiego powstały w stylu innym niż neogotyk: św. Karola Boromeusza na Powązkach oraz św. Aleksandra w Wrszawie. - T.M. Rudkowski, Cmentarz Powązkowski w Warszawie : panteon polski, (Nasze Pamiątki i Krajobrazy), Wrocław 2006, s. 321.
  3. Z. Mączeński, hasło: Józef Pius Dziekoński [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 6, Dunin Rodryg - Firlej Henryk, Warszawa 1948, s. 134.
 


Do góry