Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim


Tadeusz Tołwiński

Data i miejsce urodzenia: 18 stycznia 1887 r., Odessa
Data i miejsce śmierci: 13 stycznia 1951 r., Warszawa
Nagrobek: Nagrobek rodziny Tołwińskich
Lokalizacja grobu: kw. 73

W 1911 r. ukończył Wydział Architektury na Politechnice w Karlsruhe. Kontynuował zdobywanie wiedzy podczas licznych podróży zagranicznych m.in. do Włoszech, Anglii, Stanów Zjednoczonych, Francji, Niemiec, gdzie zaznajamiał się z problematyką rozwijającej się nauki o budowie miast. W 1913 r. zdał egzamin państwowy w petersburskim Instytucie Inżynierów Cywilnych, który umożliwił mu prowadzenie samodzielnej działalności na polu architektury.

W okresie I wojny światowej działał w Kole Architektów i Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Wtedy też aktywnie uczestniczył w tworzeniu programu dla nowopowstającego Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie od 1915 r. był wykładowcą.

W 1920 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym tejże uczelni, a jednocześnie powierzono mu kierownictwo Katedry Budowy Miast (później Zakład Urbanistyki), która za jego przyczyną stała się wiodącą placówką naukową w tej dziedzinie. W 1935 r. uzyskał stopień naukowy profesora zwyczajnego, a w roku akademickim 1937/1938 pełnił funkcję dziekana Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Działalność pedagogiczną kontynuował także podczas okupacji hitlerowskiej, mimo że za prowadzenie tajnych wykładów został aresztowany i był przetrzymywany na Pawiaku. Już po wojnie, jako wyraz uznania dla jego aktywności na polu nauki, w 1947 r. przyznano mu tytuł doctor honoris causa. Wtedy też Tołwiński objął kierownictwo Katedry Urbanistyki na Politechnice Krakowskiej.

Specjalnością Tołwińskiego była urbanistyka. Już w wieku 22 lat zaczął publikować na łamach "Przeglądu Technicznego" teksty poświęcone właśnie budowie miast. W późniejszych latach często brał udział w konkursach na regulację metropolii lub mniejszych osad (m.in. sporządził plany: w 1916 r. Wielkiej Warszawy1, przebudowy Żoliborza i Powiśla oraz Kalisza; w 1919 r. - parcelacji Targówka i Florentynowa w Warszawie; w l. 1922-1923 - rozbudowy Lwowa), a także budowę osiedli mieszkaniowych (m.in. w 1912 r. - Ząbek pod Warszawą, a w 1913 r. - Podkowy Leśnej). Owocem tej pasji była dwutomowa monografia pt. Urbanistyka:

"(...) najpoważniejsze dzieło naukowe z tego zakresu w polskiej literaturze naukowej, obejmujące ogromny zasięg zagadnień historycznych miasta w przeszłości oraz w dziedzinie urbanistycznego projektowania nowoczesnego, ze szczególnym uwzględnieniem naszych warunków polskich."2

Można śmiało powiedzieć, że Tadeusz Tołwiński był prekursorem wiedzy o budowie miast na ziemiach polskich, a przez swoją działalność pedagogiczną zarazem twórcą polskiej szkoły urbanistyki. Wyrazem uznania dla jego pracy były nie tylko zdobyte tytuły naukowe, lecz również odznaczenie w 1938 r. Krzyżem Komandorskim Orderu Polski Odrodzonej (Polonia Restituta).

Obok prac w skali "makro" (plany urbanistyczne), Tołwiński pozostawił po sobie również kilka wartościowych prac w skali "mikro". Były to głównie budynki użyteczności publicznej, oszczędne w ornamentyce, o uproszczonych formach, nawet dziś uderzające swoją nowoczesnością, cechujące się jednak doskonałym rozplanowaniem pomieszczeń.

Tadeusz Tołwiński aktywnie uczestniczył w wielu stowarzyszeniach, był m.in. członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Planowania Urbanistycznego, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Towarzystwa Urbanistów Polskich, Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP), a także pełnił funkcję konsultanta i rzeczoznawcy przy Biurze Odbudowy Stolicy w Ministerstwie Odbudowy i Głównym Urzędzie Planowania.

Prace w Warszawie

  • szkoła i budynki mieszkalne dla Zarządu Tramwajów Warszawskich przy ul. Rogalińskiej i Siedmiogrodzkiej (dziś Liceum im. S. Staszica; wspólnie z ojcem Mikołajem; l. 1914-1923)
  • Gimnazjum im. Stefana Batorego przy ul. Myśliwieckiej (l. 1922-1923)
  • Muzeum Narodowe przy Al. 3 Maja (dziś Al. Jerozolimskie; l. 1927-1932; l. 1935-1938)
  • projekt wiaduktu i mostu linii średnicowej (1933 r.)
  • © Sowa
    9.09.2010

    Przypisy

    1. Tadeusz Tołwiński z zespołem stworzył podstawową koncepcję rozwoju terytorialnego Warszawy, nowoczesną i pełną rozmachu, która stanowiła punkt wyjścia dla następnych projektów opracowywanych w latach międzywojennych.
    2. Z. Kamiński, Kronika SARP : prof. Tadeusz Tołwiński : [wspomnienie pośmiertne] [w:] "Architektura" 1951, nr 2, s. 75.

      Podczas okupacji został opracowany trzeci tom tej pracy, poświęcony zieleni miejskiej, wydany już po śmierci Tołwińskiego w 1963 r.

     


    Do góry