Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Stefcika Kamie雟kiego i Maniusi Lipowskiej

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1890 r.
Data renowacji: 1983 r., 2002 r. (stan przed konserwacj w 2002 r.)
Tw鏎cy: Jan Woydyga
Materia造: kamie
Lokalizacja nagrobka: kw. 11

Pochowani

1. Kamie雟ki Stefcik (篡 3 lata)

2. Lipowska Maniusia (篡豉 4 lata)

3. Kamie雟ki Jan Julian (1822-1891)

4. Kamie雟ka Stasia (1887-1895)

5. Lipowski Leon (1820-1900)

6. Kamie雟ka Sabina z d. Cieszkowska (1830-1904)

7. Kamie雟ki W豉dys豉w (1849-1921)

8. Kamie雟ka Bronis豉wa z d. Lipowska (1850-1923)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Pomnik ten to jedno z najlepszych na Starych Pow您kach dzie Jana Woydygi. Nale篡 r闚nie do najwi瘯szych nagrobk闚 dzieci璚ych cmentarza.

Gipsowy model pomnika zosta wystawiony na prze這mie 1889 r. i 1890 r. do konkursu organizowanego przez Towarzystwo Zach皻y Sztuk Pi瘯nych (TZSP). O nagrod rywalizowa m.in. z dzie貫m Antoniego Kurzawy pt. Mickiewicz budz帷y geniusza poezji (1889)1. Wersja konkursowa, jak wida na za陰czonym obok obrazku, r騜ni si cokolwiek od orygina逝. Oddajmy jednak g這s reporterowi "Tygodnika Ilustrowanego":

"Projekt to grobowca, skomponowany w stylu francuzkim[!], z niezaprzeczonem zapatrzeniem si na dzie豉 paryzkich[!] nowoczesnych rze嬌iarzy. Anio 鄉ierci, wsparty o nizki coku訥!], na kt鏎ym w zwojach jego p豉szcza le篡 martwe dziecko, praw r瘯, dzier膨c symboliczn piasecznic, wyci庵a przed siebie.

Przedewszystkiem[!] grupa to efektowna, obliczona na pewn malowniczo嗆 w uk豉dzie, szlachetna w kompozycyi i liniach, modelowana dobrze, wychodz帷a ponad powszedni miar zdawkowej produkcyi rze嬌iarskiej, 鈍iadcz帷a i o wybitnym talencie, i o powa積ych studyach, i o zrywaniu si do dzie niepowszednich."2

Projekt Woydygi nie zdobyl co prawda 瘸dnej z trzech g堯wnych nagr鏚, ale wyr騜niono go najwy窺z nagrod pieni篹n w wysoko軼i 180 rubli.

W zasadzie w takiej postaci pomnik pojawi si w tym瞠 samym 1890 r.3 na Starych Pow您kach. Niestety nie uda這 mi si ustali, jaki bli窺zych okoliczno軼i tego "importu". Prawdopodobnie nagrobek dla Stefcika Kamie雟kiego zosta zam闚iony ju wcze郾iej (nie znamy dat 鄉ierci maluch闚), a jego gipsowy gotowy model Woydyga wystawi na zimowym konkursie TZSP4. Zapewne w mi璠zyczasie zmar豉 Maniusia Lipowska, wi璚 ostateczny kszta速 pomnika zosta zmodyfikowany. S to naturalnie tylko nasze "gdybania".

Pow您kowski Anio 妃ierci czuwa nie nad jednym dzieci徠kiem, ale dwoma, kt鏎e drzemi rozkosznie w cieniu jego wielkich skrzyde. Do opisu z "Tygodnika Ilustrowanego" warto doda, i w lewej r璚e anio trzyma pochodni, gasz帷 j o postument, na kt鏎ym siedz maluchy. G這w, jakby na znak 瘸這by, przykryt ma p豉szczem, a spojrzenie utkwione w niebia雟kich przestworzach.

Dzie這 Woydygi sprawia wra瞠nie i軼ie monumentalne. Nie do嗆, 瞠 postacie s naturalnej wielko軼i, to jeszcze ustawiono je na wysokiej tumbie grobowej. Tym niemniej jest ono dobrze dopracowane, co wida m.in. w modelunku fa責 p豉szcza oraz w mimice anio豉 i dzieci. Zw豉szcza twarz tego pierwszego wyra瘸 bardzo wiele: 軼i庵ni皻e 瘸lem brwi zdaj si m闚i, i wcale nie jest on dumny ze swojej profesji Anio豉 妃ierci. Jakby na swe usprawiedliwienie wyci庵a klepsydr, powo逝j帷 si na nieub豉gany up造w czasu, lecz wzrok kieruje ku niebu, sugeruj帷, gdzie nale篡 szuka pociechy oraz... Stefcika i Maniusi. Z kolei twarzyczki malc闚 emanuj spokojem, widz ma wra瘸nie, 瞠 patrzy na dw鎩k 酥i帷ych w poczuciu bezpiecze雟twa maluch闚. Dopiero obecno嗆 anio豉 u鈍iadamia mu, i jest to sen wieczny.

Autor nagrobka wykorzysta dobrze znane motywy i symbole: sen, czyli "brat 鄉ierci", zgaszona pochodnia - kres 篡cia, wreszcie skrzydlata "piasecznica" (klepsydra) symbol przemijania. Przes豉nie tej rze嬌y jest 豉two czytelne i bardzo sugestywne, a jednak daleko mu do jakiego taniego sentymentalizmu.

© Sowa
21.10.2007

Przypisy

  1. Tak na marginesie warto wspomnie, i 闚 gipsowy model (takie wystawiano zazwyczaj za konkursach) Kurzawa rozbi, niezadowolony, 瞠 otrzyma tylko III nagrod w konkursie. Sklejenia rozbitego dzie豉 podj掖 si przyjaciel Kurzawy, Teodor Skonieczny, znany z liczych rze嬌 sakralnych i nagrobk闚.
  2. "Tygodnik Ilustrowany" 1890, nr 5, s 62.
  3. Na jego podstawie znajduje si sygnatura z nazwiskiem autora i rokiem wystawienia.
  4. Podobnie, jak Leopold Wasilkowski swojego Anio豉 Pokoju z grobu Jana Gella.


Do g鏎y