Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Romana i Joanny Szewczykowskich

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1902 r.
Data renowacji: 1982 r., 2004 r.
Tw鏎cy: W. Ross i pracownicy warsztatu Romana Szewczykowskiego
Materia造: metal (瞠lazo), kamie (granit)
Lokalizacja nagrobka: kw. 12

Pochowani

1. Szewczykowski Roman (1849-1901)

2. Szewczykowska Joanna z d. D帳rowska (?-po 1922)

Inskrypcje

I. Podstawa krzy瘸, na metalowej plakiecie:

".P.
Roman
Szewczykowski
砰 lat 52
Zmar d. 21 Kwietnia 1901 r.
.P.
Joanna z D帳rowskich
Szewczykowska
砰豉 lat
Zmar豉 d. 19"1

II. Kamienna p造ta na tumbie przykrywaj帷a zej軼ie do krypty:

"Gr鏏
Romana
i
Joanny
Szewczykowskich"

Historia nagrobka

Za ka盥ym razem, kiedy odwiedzam nagrobek Romana Szewczykowskiego, nie mog wyj嗆 z podziwu nad kunsztem dawnych rzemie郵nik闚. Uwielbiam b陰dzi wzrokiem po liniach pn帷z, odgadywa nazwy kwiat闚 i... szuka sposob闚, jak temu wszytkiemu zrobi 豉dne zdj璚ia, coby inni te mogli si pozachwyca ;) Druga my郵 jest ju ca趾iem przyziemna: ot騜 chyba 瘸den rzemie郵nik nie zostawi po sobie tak doskona貫j, a zarazem tak wiarygodnej reklamy swojej firmy ;)

Fundatork nagrobka by豉 穎na Szewczykowskiego, Joanna z d. D帳rowska, kt鏎a po 鄉ierci m篹a sta豉 si w豉軼icielk warsztatu, natomiast sam pomnik wykonano wed逝g rysunk闚 W. Rossa, zarz康cy firmy2. Na Cmentarzu Pow您kowskim monument stan掖 pod koniec 1901 r. lub na pocz徠ku 1902 r., gdy w豉郾ie z tego okresu pochodz relacje prasowe.

Pomys na pomnik by dla 闚czesnych z pewno軼i oczywisty. Romana Szewczykowskiego znano z zami這wania do form ro郵innych i to one przynios造 mu s豉w. Nic zatem dziwnego, 瞠 w豉郾ie kwiaty, kt鏎e zmar造 tak ukocha i z takim mistrzostwem odkuwa, ozdobi造 jego gr鏏.

Tumba z granitu sta豉 si wi璚 podstaw dla 瞠laznego krzy瘸 i czterech s逝pk闚 w jej rogach, gin帷ych wr璚z pod splotami i girlandami metalowej ro郵inno軼i m.in. li軼i laurowych i d瑿owych, r騜, lilii, s這necznik闚, ost闚, rumiank闚, strza貫k i pa貫k wodnych, paproci, kwiat闚 i owoc闚 mak闚ek itp. itd. Zej軼ia do grobowca broni masywna p造ta z uchwytami w kszta販ie smoczych g堯wek i ozdobn inskrypcj (zob. wy瞠j).

Przygl康aj帷 si owej bujnej ro郵inno軼i, warto zauwa篡, i nie s to jakie egzotyczne akanty czy lotosy, tylko "swojski" bukiet, jaki mo積a by這 zebra w pierwszym lepszym podwarszawskim ogrodzie. Ich dob鏎 zapewne nie by przypadkowy. Ot騜, kilka miesi璚y przed 鄉ierci, podczas uroczystej rocznicy 25-lecia wyzwolenia na majstra, koledzy nadali Szewczykowskimu przydomek "瞠laznego kwieciarza", wr璚zaj帷 jednocze郾ie kwiaty z p鏊 polskich3. Kto wie, mo瞠 w豉郾ie ten bukiet, powi瘯szony i wzbogacony W. Ross z wsp馧pracownikami przeku w nagrobek swojego mistrza?

Niezwykle obfita flora mia豉 nie tylko dekorowa pomnik czy nawi您ywa do przydomka zmar貫go. Kwiaty w sztuce nagrobnej z jednej strony kieruj my郵i ku refleksji nad przemijaniem (nawet tego, co pi瘯ne), a z drugiej - nad odwiecznym odradzaniem si przyrody. Nic zatem dziwnego, 瞠 obok symboli 鄉ierci i snu (mak) lub kruchego pi瘯na (r騜e) znalaz造 si r闚nie odniesienia do nie鄉iertelno軼i (zawsze zielony bluszcz) czy w og鏊e 篡cia (s這necznik - s這鎍e, 鈍iat這 jako antyteza ciemno軼i, czyli 鄉ierci).

W鈔鏚 nich ukryto jednak i inne symbole. I tak, krzy, chocia przypomina zwyk貫 metalowe szyny, zyska faktur drewnianych s這i, przez co - 鈍iadomie b康 nie - tw鏎cy pomnika nawi您ali do symboliki tzw. drzewa 篡cia. Na przeci璚iu ramion krzy瘸 znalaz豉 si korona cierniowa, jakby zast瘼uj帷a wyobra瞠nie Chrystusa, a zarazem przypominaj帷a o M璚e Pa雟kiej i jej zbawczej roli. Wreszcie, u nasady krzy瘸 wij si dwa w篹e (tu jako symbole wieczno軼i), trzymaj帷e w pyszczkach dwa pier軼ienie, co zapewne mia這 wyra瘸 my郵, 瞠 nawet 鄉ier nie jest w豉dna roz陰czy ma鹵e雟kich wi瞛闚 Romana i Joanny Szewczykowskich.

Metalowe kwiecie na grobie "瞠laznego kwiaciarza" mia這 nigdy nie zwi璠n望. Czas jednak nie oszcz璠zi i tego pow您kowskiego monumentu4. Najbardziej gro幡a okaza豉 si wilgo, powoduj帷a korozj. Pod koniec l. 70-tych XX w. stan 瞠laznych element闚 nagrobka by fatalny. Dos這wnie rozsypywa造 si one pod dotkni璚iem tym bardziej, 瞠 niekt鏎e motywy ro郵inne wykute by造 z p豉t闚 瞠laza nie grubszych ni 1 mm (sic!). Prace restauratorskie, prowadzone przez Komitet Pow您kowski, uko鎍zono w 1982 r., lecz 闚czesne techniki konserwatorskie wymusi造 pokrycie 瞠laznych p豉tk闚 i 這dyg warstw metalu, co przyda這 poszczeg鏊nym elementom nieco grubo軼i. Kolejny "lifting" przeprowadzono w 2004 r., oczyszczaj帷 ka盥y kwiatuszek i pokrywaj帷 go warstwami metalu i czarnej farby, kt鏎e zabezpieczaj pomnik przed wilgoci.

疾lazne elementy pomnika okaza造 si r闚nie 豉komym k御kiem dla z這miarzy, tote kiedy w 2004 r. konserwatorzy Komitetu Pow您kowskiego przyst瘼owali do renowacji pomnika, musieli odtworzy jeden s逝pek, dwie girlandy i 12 kwiat闚 lilii na krzy簑.

Nagrobek "瞠laznego kwiaciarza" najlepiej 鈍iadczy, do jakich cud闚 byli zdolni polscy rzemie郵nicy owego czasu. I w豉軼iwie nie mo積a si nie zgodzi ze s這wami dziennikarzy, i patrz帷 na ten pomnik: "(...) trudno uwierzy, 瞠 wszystko to wykona豉 r瘯a ludzka. Musia豉 by uzbrojon nietylko[!] w cierpliwo嗆, ale i w mi這嗆 dla zmar貫go"5. I dzi zreszt pomnik "przynosi zaszczyt jego tw鏎com"6.

© Sowa
30.07.2011

Przypisy

  1. W pustych miejscach po 鄉ierci Szewczykowskiej mia造 si znale潭 konkretne liczby, ale by mo瞠 nie by這 komu ich tam umie軼i. Szewczykowska by豉 obecna na uroczysto軼iach rocznicowych po鈍i璚onych Romanowi Szewczykowskiem w 1922 r. ("Gazeta Rzemie郵nicza" 1922, nr 18, s. 5-6), wi璚 na pewno zmar豉 po tej dacie. By mo瞠 w czasie II wojny 鈍iatowej, kt鏎a zapewne przetrzebi豉 licznych krewnych Szewczykowskich, nie oszcz璠zaj帷 nikogo, kto m鏬 si zatroszczy o pami耩 wdowy po "瞠laznym kwiaciarzu". To jednak tylko hipoteza.
  2. Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XVII 289. Archiwum m.st. Warszawy.
  3. A. Mencel, [Przem闚ienie wyg這szone na uroczysto軼i zawieszenia portretu Romana Szewczykowskiego w siedzibie Zgromadzenia 奸usarzy w Warszawie], "Gazeta Rzemie郵nicza" 1922, nr 18, s. 6.
  4. Oprac. na podst.: M. Bia這stocka, 疾liwne dekoracje w tw鏎czo軼i Romana Szewczykowskiego, "Ochrona zabytk闚" 2006, nr 4, s. 58-59 ; Inwentaryzacja konserwatorska nagrobk闚 Cmentarza Pow您kowskiego : nagrobek Romana Szewczykowskiego, http://www.komitetpowazkowski.home.pl/pdf/254.pdf [link] ; T.M. Rudkowski, Cmentarz Powazkowski w Warszawie : panteon Polski, Warszawa 2006, s. 293-294.
  5. Rzemie郵nik, Nad mogi陰 kolegi, "Tygodnik Polski" 1902, nr 5, s. 69.
  6. "Ziarno" 1903, nr 44, s. 258.

毒鏚豉

  • Zbi鏎 rodziny Walerego Przyborowskiego XVII 289. Archiwum m.st. Warszawy.
  • Rzemie郵nik, Nad mogi陰 kolegi, "Tygodnik Polski" 1902, nr 5, s. 69.


Do g鏎y