Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek rodziny Barbary Bobrowskiej

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1992 r.
Data renowacji: bd.
Tw鏎cy: Wojciech Chmiel i Dorota Mulicka-Rudzi雟ka
Materia造: kamie (w tym bia造 marmur)
Lokalizacja nagrobka: kw. 19

Pochowani

1. Bobrowski Stanis豉w (1867-1937)

2. Bobrowski Stefan (1893-1954)

3. Bobrowska J霩efa (1869-1955)

4. Bobrowska Stefania (1893-1956)

5. Bobrowski Kazimierz (1901-1981)

6. Bobrowska Barbara (1924-1989)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Okres powojenny cechuje si tragicznym upadkiem poziomu sztuki sepulkralnej. I chocia jeszcze przed I wojn 鈍iatow narzekano na poziom artystyczny nagrobk闚, to chyba nigdy nie by這 tak 幢e, jak, dzi. Zreszt, co ja si b璠 "produkowa", przecie ka盥y by na jakim cmentarzu komunalnym czy cho熲y w nowych kwaterach Cmentarza Pow您kowskiego.

St康 te mi陰 odmian by這 wystawienie w 1992 r. na grobie Barbary Bobrowskiej dzie豉 Wojciecha Chmiela i Doroty Mulickiej-Rudzi雟kiej.

Na wykonanej z czarnego granitu(?) niskiej tumbie stan掖 marmurowy pos庵 pi瘯nej, m這dej niewiasty w sukni z d逝gim trenem. W prawej d這ni, przyciskaj帷 do 這na trzyma klepsydr, lew zgarnia tren, a wraz z nim zapewne dusze 鄉iertelnik闚, domy郵amy si bowiem, i mamy tu do czynienia z sam 妃ierci.

Figura z grobu Bobrowskiej przykuwa uwag odwiedzaj帷ych Stare Pow您ki. Oryginalna poza, nietypowa uroda (twarz przypomina mi troch Bj顤k ;-) ), przymkni皻e oczy czy wreszcie pewna "zalotno嗆" (seksownie ods這ni皻e lewe rami) wyr騜niaj j spo鈔鏚 starszych rze嬌.

Wyobra幟y sobie jednak, 瞠 ho責ujemy starym, dobrym kanonom sztuki minionej, ceni帷ej nie tylko "klimat", jaki stwarza rze嬌a, ale te jej zgodno嗆 z prawami anatomii i fizyki. Do czeg騜 wi璚 przyczepi豚y si krytyk XIX-wieczny? Z pewno軼i uzna豚y, 瞠 jest niechlujnie wykonana, a artysta nie po鈍i璚i do嗆 czasu na studia z natury. Fa責y szaty s nienaturalne, bardziej intuicyjne ni oddaj帷e rzeczywiste u這瞠nie materia逝, du瞠 d這nie zdaj si mie d逝go嗆 przedramion, co raczej nie jest powszechne u zwyk造ch 鄉iertelnik闚 i wreszcie przy takim wygi璚iu postaci w這sy (nawet mokre) powinny bardziej "wisie" w powietrzu. Zako鎍zywszy jak捷 k捷liw uwag na temat poziomu wykszta販enia artysty, 闚 krytyk odebra豚y nam ochot do ogl康ania rzeczonego dzie豉 ;-)

Nie nale篡 si jednak zra瘸, lecz zwr鏂i uwag na co innego. Ot騜 妃ier z grobowca Bobrowskiej jest ciekawym wyj徠kiem na tle innych pow您kowskich rze嬌 alegorycznych. Ot騜, na najstarszej warszawskiej nekropolii nie spotkamy wielu personifikacji Kostusi1. Geniusze czy Anio造 妃ierci - owszem, s one jednak "wymys貫m" XVIII-XIX w. i praktycznie ca趾owicie zast徙i造 jej wyobra瞠nia cz瘰te np. na barokowych grobowcach2. A tu prosz, pod koniec XX w., kiedy to wszytkie kanony w sztuce zosta造 wywr鏂one do g鏎y nogami (瞠by nie powiedzie: sprofanowane), kto odwa篡 si odwo豉 do Tradycji, cho nieco j dostosowuj帷 do gust闚 wsp馧czesnych.

Na c騜 jeszcze warto zwr鏂i uwag? Mo瞠 w豉郾ie na fakt, i pomnik ten powsta jakby na marginesie wsp馧czesnych tendencji w rze嬌ie. W豉軼iwie dzi realizuje si ona g堯wnie w formach abstrakcyjnych i przede wszytkim takie dzie豉 goszcz w galeriach. Ba! nawet na Starych Pow您kach mamy pos庵i o wiele bardziej awangardowe od figury z grobu Bobrowskiej (np. rze嬌a Jana 奸usarczyka pt. Ma鹵e雟two z grobu Tamary i Andrzeja Kochanowskich, 1963 r., kw. 46). C騜, mo瞠 taki by warunek miejskiego konserwatora zabytk闚, aby pos庵 jak najmniej "odstawa" od otaczaj帷ych go XIX-wiecznych anio堯w, antycznych 瘸這bnic czy Madonn.

Jak by nie by這 nagrobek ten jest jednym z nielicznych, naprawd udanych i godnych odnotowania przyk豉d闚 powojennej tw鏎czo軼i rze嬌iarskiej na cmentarzach polskich w og鏊e.

© Sowa
23.10.2007

Przypisy

  1. Jednej z nich mo積a si dopatrzy w postaci zap豉kanej dziewczyny na grobie Wiktorii Kaweckiej (zm. 1929 .).
  2. Jest to troch skomplikowany problem, zwi您any ze zmianami pojmowania 鄉ierci i w og鏊e ewolucj ludzkiej wra磧iwo軼i. W 鈔edniowieczu, chocia w豉郾ie t epok uwa瘸 si za "z這ty wiek" ikonografii 鄉ierci, wcale tak cz瘰to nie wyst瘼owa豉 ona na nagrobkach (o wiele cz窷ciej zdobi造 je sceny biblijne), renesans lubowa si w alegoriach np. cn鏒 wszelakich, a ko軼iotrupy w sztuce sepulkralnej spopularyzowa dopiero barok. Jednak ju w XVII w. zosta造 one zast徙ione przez spokojne geniusze (Thanatos), kt鏎ych funkcje w XIX w. przej窸y anio造. Tak wi璚, praktycznie od schy趾u baroku obraz 鄉ierci by coraz mniej straszny. Mo積a by nawet wysnu hipotez, 瞠 pi瘯ne kszta速y tych nowo篡tnych personifikacji 鄉ierci, mia造 stanowi jakby odbicie idealnego 篡cia w Za鈍iatach, co r闚nie mia這 oddzia造wa pocieszaj帷o na bliskich zmar貫go. Ale to tylko taka moja "swobodna tw鏎czo嗆" ;-) .


Do g鏎y