Sztuka Cmentarza Powązkowskiego


Nagrobek rodziny Tołwińskich

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1910 r.1
Data renowacji: bd.
Twórcy: Mikołaj Tołwiński(?),
Materiały: kamień, metal
Lokalizacja nagrobka: kw. 217

Pochowani

1. Tołwińska Karolina (?-1908)

2. Tołwiński Konstanty (?-1908)

3. Tołwińska Stefania (?-1909)

4. Tołwińska Władysława (?-1923)

5. Tołwińska Stanisława (?-1934)

6. Tołwiński Mikołaj (1857-1924)

7. Tołwińska Jadwiga (1864-1925)

8. Tołwiński Tadeusz (1887-1951

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Miejsce spoczynku rodziny Tołwińskich zostało zaprojektowane w stylistyce secesji, stąd można podejrzewać, iż jego twórcą był Mikołaj Tołwiński. Skoro bowiem dom dla żywych członków rodziny przy ul. Służewskiej zbudował właśnie w tym stylu, to czemużby dom dla umarłych budować w innym? ;)

Obszerna działka grobowa została otoczona niskim ogrodzeniem z nieobrobionych bloków kamienia, zaakcentowanym w rogach pionowymi słupkami. Między nimi rozciągnięto metalowe pręty wygięte w prosty wzór geometryczny. Metalowa furtka, ozdobiona motywem irysów, również została ujęta w dwa pionowe bloki kamienne na których wyrzeźbiono żałobne wieńce. W głębi, na niskim postumencie ozdobionym wykutymi kwiatami róży i napisem: "Grób rodziny Tołwińskich", ustawiono dwie tablice z inskrypcjami, a między nimi krzyż z wyrzeźbioną na przecięciu ramion skrzydlatą klepsydrą wpisaną w wieniec. Całość została ujęta w ramę, zamkniętą łagodnym łukiem pokrywającym się z ramionami krzyża. Na jej bokach ustawiono duże znicze, których ogień wije się malowniczo przylegając do ramy i układając się w fale zbiegające się w krzyżu.

Trudno mi określić gatunki kamienia, z jakich wykonano pomnik (tablice kommemoratywne i krzyż są z innego materiału niż reszta pomnika). Monument został bowiem mocno doświadczony przez warszawski klimat: kamień jest zielony od wilgoci, a duże jego partie pokryte są porostem(?). Czas lub wandale zrobili też swoje, gdyż brakuje części ramy. Ktoś jednak dba o miejsce spoczynku Tołwińskich, gdyż metalowe elementy grobu zostały niedawno pociągnięte czarną farbą a napisy - złotą.

Z artystycznego punktu widzenia nagrobek łączy w sobie "dwie secesje": geometryczną typową m.in. dla środowiska wiedeńskiego (metalowe elementy ogrodzenia) z francuską art nouveau - bardziej swobodną, operującą giętką linią (malowniczo falujący płomień i dym). Nie mogło też zabraknąć elementów roślinnych np. "odkrytych" przez secesję irysów, a także znanych od dawna róż, które zostały ukazane jako dzikie, kolczaste pnącze. Warto też zwrócić uwagę na czcionkę o lekko zaokrąglonych krawędziach również dopasowaną do stylistyki nagrobka.

Monument Tołwińskich jest bardzo udanym przykładem secesji na Starych Powązkach i chociaż nagryzł go już ząb czasu, to nadal jest piękny.

© Sowa
9.09.2010

Przypisy

  1. M. Orłowicz, Przewodnik po cmentarzach warszawskich z planem Powazek, cmentarza ewangelickiego i żydowskiego, Warszawa 1921, s. 27.


Do góry