Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek Lusi Raciborowskiej

Dane podstawowe

Data wystawienia: ok. 1899 r.
Data renowacji: 1982 r., l. 2002-2004
Tw鏎cy: Donato Barcaglio (Mediolan)
Materia造: kamie (bia造 marmur)
Lokalizacja nagrobka: kw. 3

Pochowani

1. Lusia (Helena) Raciborowska (1881-1899)1

2. 圭ibor-Rylski Oskar (1877-1931)

3. Starze雟ka Ewa z d. 圭ibor-Rylska (1912-1942)

4. 圭ibor-Rylska Maria z d. Raciborowska (1937-1963)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Jest to chyba najpi瘯niejszy pomnik Starych Pow您ek, chocia (niestety) ani on polski, ani - w skali 鈍iata ;) - jedyny.

Autorem nagrobka Lusi Raciborowskiej by Donato Barcaglio, znany rze嬌iarz w這ski, laureat licznych nagr鏚 tak w Europie, jak i w Ameryce, a tak瞠 w豉軼iciel najwi瘯szej pracowni rze嬌iarskiej w Mediolanie.

Pomnik, wykonany z bia貫go marmuru, ma form masywnego, elegancko zdobionego sarkofagu z otwartym wiekiem, z kt鏎ego ulatuje pi瘯na, spowita w mi瘯ki ca逝n, posta niewie軼ia. R璚e ma z這穎ne w ge軼ie modlitwy, a zarazem zachwytu, twarz pe軟 szcz窷cia i rado軼i zwr鏂on ku niebu. Jak瞠 si tu bowiem nie cieszy: oto zabrzmia造 d德i瘯i tr帳 anielskich i bezgrzeszna (z pewno軼i ;)), niespe軟a osiemnastoletnia Lusia unosi si do Raju. K'woli kronikarskiego obowi您ku warto te wspomnie, i ongi przed sarkofagiem znajdowa si masywny, metalowy(?) lampion (zob. il. z 1913 r. poni瞠j).

Nagrobek ten doskonale pokazuje, na co by這 sta rze嬌iarzy w這skich prze這mu XIX/XX w. Ca豉 kompozycja pe軟a jest dynamiki i ruchu, podkre郵onych przez rozwiane szaty zmartwychwsta貫j, uk豉daj帷e si w mi瘯kie fa責y. Arty軼ie uda這 si niemal o篡wi kamie, gdy posta Lusi, cho wykonana przecie z twardego marmuru, sprawia wra瞠nie lekkiej, jakby naprawd unoszonej przez niebia雟kie powiewy. Ca豉 scena zdaje si uchwycon niczym na fotografii, 鈍iadcz帷 o perfekcyjnym warsztacie artysty.

Podziwia nale篡 nie tylko mistrzostwo d逝ta, ale i hmm... "in篡nierii rze嬌iarskiej". Figura zmar貫j jest bowiem mocno odchylona od pionu, a jednocze郾ie przymocowana do pod這瘸 na dosy niewielkiej powierzchni. Ca豉 ta konstrukcja wytrzyma豉 jednak niemal sto lat i dopiero na pocz徠ku XXI w. konieczna by豉 pilna interwencja konserwatorska, gdy sarkofag zacz掖 p瘯a2.

W豉郾ie dynamika rze嬌y Barcaglia zdecydowanie wyr騜nia pomnik Lusi spo鈔鏚 innych nagrobk闚 pow您kowskich. Mo積a 鄉ia這 powiedzie, 瞠 nie ma drugiego tak "篡wego" pos庵u w naszym "mie軼ie umar造ch", bo te polska skulptura (zw豉szcza cmentarna) rz康zi豉 si innymi prawami ni w這ska (zob. te Sztuka). Na cmentarzu winien bowiem dominowa nastr鎩 powagi, kt鏎emu odpowiada造 formy statyczne, a nie jakie tam rw帷e si w niebiosa, rozegzaltowane niewiasty ;) Dlatego te w這ski weryzm, zw豉szcza w tak "czystej" formie, jak pomnik Lusi, jest na Starych Pow您kach reprezentowany zaledwie przez kilka nagrobk闚, na czele z najbardziej okaza造m monumentem w豉郾ie Raciborowskich.

Na Cmentarzu Pow您kowskim jest to jedyny tego typu i klasy nagrobek, ale okazuje si, 瞠 w skali 鈍iatowej to 瘸den unikat. Ot騜, dzi瘯i czytelnikom "Spotka z Zabytkami" i niniejszej strony3 wiemy, i na cmentarzu w Menton (znanym kurorcie Lazurowego Wybrze瘸) znajduje si nagrobek niejakiej Janiny z Je這wickich Lewandowskiej (ur. 13 lipca 1885 - zm. 12 wrze郾ia 1912), kt鏎y jest prawie taki sam jak, Lusi Raciborowskiej. Drobne r騜nice wyst瘼uj w sarkofagu: "warszawski" ma mniejsze wieko i brak na nim kartuszy herbowych (Je這wicki i Do喚ga). Ponadto, konserwacje przeprowadzone w ostatnich latach, sprawi造, 瞠 pow您kowska rze嬌a prezentuje si 鈍ie穎, a kontury nie s tak wyg豉dzone, jak na pomniku we Francji.

Menton by這 licznie odwiedzane przez Polak闚, st康 Tadeusz M. Rudkowski sugeruje, i wyb鏎 nagrobka pow您kowskiego odby si na zasadzie kontakt闚 rodzinnych. Niestety nie podaje 瘸dnego uzasadnienia tej tezy4 :(

I znowu z pomoc przyszli mi internauci :)5. Ot騜, rodzina Raciborowskich zamieszkiwa豉 na Podolu, podobnie jak familia Lewandowskich oraz Je這wickich. Co wi璚ej, Raciborowscy i Lewandowscy byli bliskimi s御iadami, gdy jeden z maj徠k闚 tych pierwszych (Wolica Zarubieniecka) znajdowa si tu obok (ok. 12 km) posiad這軼i Lewandowskich (Chodork闚). Specyficzna sytuacja polityczna tamtego regionu powodowa豉, 瞠 lokalne rody za patriotyczny obowi您ek uwa瘸造 utrzymanie maj徠k闚 ziemskich w r瘯ach polskich. Dlatego te ma鹵e雟twa by造 aran穎wane w豉郾ie miedzy s御iadami np. jest bardzo prawdopodobne, 瞠 brat pradziadka pokolenia Marii i Lusi, Wincenty, o瞠ni si z Antonin Lewandowsk i ca豉 jedna ga陰 rodziny od nich pochodzi豉. Jako si rzek這 r闚nie Je這wiccy pochodzili z Podola, aczkolwiek nie wiadomo, kim dok豉dnie by m捫 pochowanej w Menton Janiny6. Wi瞛y rodzinne i s御iedzkie t逝maczy造by zatem podobie雟two nagrobk闚 na cmentarzach w Warszawie i w Menton.

Z dat 鄉ierci obu pa wynika, 瞠 nagrobek pow您kowski powsta du穎 wcze郾iej ni francuski. Nale篡 jednak pami皻a, i niecz瘰to pomnik cmentarny wystawiano wraz ze zgonem danej osoby, zw豉szcza je郵i wymaga "interwencji" popularnego rze嬌iarza. Tym niemniej, jak pokazuje fotografia zamieszczona na 豉mach "安iata" (zob. obok), do 1913 r. miejsce spoczynku Lusi Raciborowskiej otrzyma這 ju godn opraw. Zapewne r闚nie pomnik Janiny z Je這wickich Lewandowskiej powsta przed 1914 r., gdy dzia豉nia wojenne raczej uniemo磧iwi造by transport dzie豉 z Mediolanu do Menton. Chocia, kto wie?

Jak by nie by這, mamy na Cmentarzu Pow您kowskim dzie這 sztuki, kt鏎e ka盥y zobaczy musi :)

© Sowa
30.05.2010.

Przypisy

  1. Tadeusz M. Rudkowski podaje, i Lusia mia豉 dziewi皻na軼ie lat i na tej podstawie podaje rok urodzin 1880. - T.M. Rudkowki, Cmentarz Pow您kowski w Warszawie : panteon polski, (Nasze pami徠ki i krajobrazy), Wroc豉w 2006, s. 270.

    Na nagrobku widnieje jednak cyfra "18" (nawet z wykrzyknikiem).

  2. Pierwsz renowacj przeprowadzono w 1982 r. z funduszy Komitetu Pow您kowskiego.
  3. M. Ko造szko, (Archiwum tajemnic), "Spotkania z Zabytkami" 2005, nr 5, s. 24-25.

    Sprostowania informacji ze "Spotka z Zabytkami", a tak瞠 link do lepszego zdj璚ia zawdzi璚zam p. Czes豉wowi Ciupie, za fotografi inskrypcji dzi瘯uj p. Piotrowi Pileckiemu. Dzi瘯uj Wam wszytkim! :)

  4. T.M. Rudkowki, op. cit., s. 273.
  5. Oprac. na podst. informacji p. Krzysztofa Pankowskiego. Jeszcze raz bardzo dzi瘯uj! :)
  6. Pan Krzysztof Pankowski podejrzewa, i m鏬 to by jeden z syn闚 niedziedcz帷ych maj徠ku, by mo瞠 zwi您any z Francj profesor Nikodem Lewandowski, po kt鏎ym pozosta豉 w Chodorkowie bogata biblioteka polsko-francuska.


Do g鏎y