Sztuka Cmentarza Powązkowskiego


Nagrobek rodziny Wacława Szymanowskiego

Dane podstawowe

Data wystawienia: ok. 1905 r.
Data renowacji: bd.
Twórcy: Wacław Szymanowski (syn)
Materiały: metal (brąz)
Lokalizacja nagrobka: kw. 40

Pochowani

1. Szymanowski Wacław (1821-1886)

2. Wierusz-Kowalska Jadwiga z d. Szymanowska (1859-1916)

3. Szymanowska Michalina z d. Naimska (1833-1918)

4. Wierusz-Kowalski Czesław (1882-1984)

5. Olszewska Maria z d. Szymanowska (1857-1942)

6. Kiełczewski Stanisław (1933-1991)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Autorem pomnika był Wacław Szymanowski junior, znakomity rzeźbiarz, chętnie odwołujący się do stylistyki secesji.

Na grobie redaktora "Kuriera Warszawskiego" stanął..., nie, nie stanął, oto z ziemi cmentarnej wyłaniają się, niczym zjawy z podziemi, dwie postacie niewieście. Ich gesty wyrażają ból i rozpacz: jedna skrywa twarz w dłoniach, druga tłumi szloch. Wraz z nimi unosi się sam nieboszczyk, którego delikatnie zarysowana twarz wyłania się w połowie wysokości posągu.

Wydaje się, iż to jakieś duchy uprowadzają zmarłego do Zaświatów. Szymanowski pozostawił nas jednak w niewiedzy, co do natury tego "życia po życiu", nie umieścił bowiem żadnych symboli religijnych czy odwołujących się do tradycji eschatologicznych. Jest tylko rozpacz po starcie człowieka i tajemnica śmierci.

W literaturze dotyczącej Cmentarza Powązkowskiego przypisuje się projekt i wykonanie pomnika właśnie Szymanowskiemu juniorowi. Zresztą w innych jego dziełach (np. Mickiewicz po improwizacji, 1898 r., Macierzyństwo, 1901 r., Fala, 1903 r.) widzimy ten sam motyw postaci, jakby wynurzających się z materiału rzeźbiarskiego.

Wręcz nieprawdopodobnych informacji o powstawaniu nagrobka dostarcza natomiast "Kurier Warszawski" z 1887 r. Dowiadujemy się zatem, iż miejsce na grób śp. Szymanowskiego ojca zakupiono dopiero w październiku 1887 r., a pomnik planowano wykonać wg projektu Władysława Czachórskiego, znanego i cenionego wówczas malarza mieszkającego w Monachium. Dalej czytamy nawet, iż Wacław Szymanowski junior w tym czasie pracował już nad brązowym popiersiem swego ojca, stanowiącym część nagrobka. Cały pomnik planowano wystawić latem 1888 r.

Nagrobek ów miał przedstawiać kobietę obejmującą podobiznę Wacława Szymanowskiego ojca. Co ciekawe gipsowy model tego dzieła został podarowany przez artystę krakowskiemu dentyście, który leczył rodzinę rzeźbiarza i w ten sposób przetrwał co najmniej do połowy l. 70-tych XX-wieku1.

Ta pierwotna koncepcja została jednak zarzucona i ostatecznie Cmentarz Powązkowski ozdobiło autorskie dzieło Wacława Szymanowskiego juniora, które dziś możemy podziwiać.

Nie znamy dokładnej daty wystawienia pomnika na Starych Powązkach, ale nie był to ów 1888 r. Autorzy jednego z albumów o Powązkach podają, iż prawdopodobnie zaprojektowany został dopiero w 1905 r.2 Z koleii w listopadowym numerze "Świata" z 1906 r. znajdujemy zdjęcia "nowych pomników i świeżych mogił na Cmentarzu Powązkowskim"3, a wśród nich właśnie nagrobek Wacława Szymanowskiego ojca.

Jak by nie było, Wacław Szymanowski (syn) postanowił wystawić swemu ojcu nagrobek, jakiego Stare Powązki dotąd nie widziały. Pamiętajmy bowiem, iż był to początek XX w., nadal uznaniem cieszyły się akademickie kompozycje Bolesława Syrewicza (grób rodziny Juliusza Hermana, 1880 r.) czy sentymentalno-realistyczne Barłomieja Mazurka (np. grób Iruchny Jalinki Rudnickiej). O dziełach secesyjnych możemy natomiast mówić dopiero w przypadku płaskorzeźb na grobowcu rodziny Mac Donald (Zygmunt Otto, ok. 1909 r., kw. 32 wpr.) czy Antoniego Lasockiego (Konstanty Laszczka, 1913 r., kw. 84). Byłby więc nagrobek Wacława Szymanowskiego pierwszą rzeźbą secesyjną na Cmentarzu Powązkowskim.

© Sowa
5.07.2008

Przypisy

  1. Za informację serdecznie dziękuję p. Hannie Kotkowskiej - Bareja.
  2. Nasza pamięć... : 25 lat Społecznego Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami, [red. nauk. W. Fijałkowski], Warszawa 1999, s. 114.
  3. "Świat" 1906, nr 44, s. 17-18.


Do góry