Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek rodziny Karola Koz這wskiego

Dane podstawowe

Data wystawienia: ok. 1902 r.
Data renowacji: 2002 r.
Tw鏎cy: bd.
Materia造: kamie
Lokalizacja nagrobka: kw. 73

Pochowani

1. Koz這wski Bolu (marzec 1878-lipiec 1878)

2. Koz這wski Karol (1847-1902)

3. Czajkowski Aleksander (1813-1905)

4. St瘼kowska Irena (1904-1925)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Jeszcze kilka lat temu nagrobek Karola Koz這wskiego by jedn z licznych szaro-burych, zaro郾i皻ych mchem ruin, na dodatek pozbawion g這wy i w og鏊e wygl康aj帷 nieciekawie. Jednak dzi瘯i sk豉dkom spo貫cze雟twa i dzia豉lno軼i Komitetu Pow您kowskiego mo磧iwe by這 jej odnowienie i przywr鏂enie do dawnej 鈍ietno軼i.

Na wysokim cokole, na podstawie stylizowanej na bruk kamienny, przykl瘯n掖 wi璚 anio o niedu篡ch skrzyd豉ch. G這w ma pochylon, opuszczone d這nie z這穎ne w ge軼ie modlitwy lub rozpaczy, odziany za jest w lu幡 szat uk豉daj帷 si w pi瘯ne, "klasyczne" draperie, ods豉niaj帷 prawe rami i pier. Obok niego stoi urna, a u st鏕 le篡 gruby wieniec laurowy.

Jest to kolejny pomnik wykonany zgodnie z "gustem epoki", ch皻nie nawi您uj帷ej do harmonii i "statyczno軼i" rze嬌 antycznych. Zreszt i sam temat narzuci niejako taki, a nie inny, styl. Anio z grobu Koz這wskiego zosta bowiem ukazany podczas modlitwy, st康 te wytwarza wok馧 siebie atmosfer ciszy i skupienia, doskonale wsp馧graj帷ych z charakterem miejsca, czyli nekropolii.

Nie jest to jednak dzie這 wyj徠kowe. Ot騜, na Cmentarzu Starym w υdzi, tak瞠 na grobie 堯dzkiej ga喚zi rodziny Koz這wskich, znajdziemy podejrzanie podobn rze嬌. Sygnowana jest przez niejakiego F. Szyma雟kiego i powsta豉 ok. 1890 r. R騜ni si m.in. ubiorem, brakiem skrzyde (zosta造 po nich tylko 郵ady), g這w i kszta速em pokrywy urny.

Jan Dominikowski widzi w 堯dzkim pos庵u Anio豉 Smutku5, cho nasz, pow您kowski Niebianin bardziej przypomina Anio豉 Modlitwy. Trzeba jednak pami皻a, 瞠 anio z grobu Karola Koz這wskiego zosta powa積ie zniszczony i dopiero dzi瘯i interwencji konserwatorskiej pomnik odzyska m.in. g這w, skrzyd豉, palce u r彗, pokryw urny oraz uzupe軟iono fragmenty wie鎍a.

Zagadkowa pozostaje r闚nie kwestia daty wystawienia warszawskiego pomnika. Jan Dominikowski wyklucza mo磧iwo嗆, 瞠 by這 to zwi您ane ze 鄉ierci budowniczego Filharmonii Warszawskiej, twierdz帷 nawet, i z 1902 r. pochodzi mo瞠 co najwy瞠j obecna tablica komemoratywna, sam za pomnik powsta na prze這mie l. 80-tych i 90-tych XIX w.6

Nagrobek Karola Koz這wskiego, czy powsta w l. 1880-1890 czy ok. 1902 r., i tak zas逝guje na nasz uwag. Jest bowiem nie tylko urokliwy (rzek豉bym, i emanuje pewn elegancj ;-)), lecz 鈍iadczy tak瞠, jak trwa貫 by造 tendencje neoklasyczne w sztuce cmentarnej.

© Sowa
21.10.2007

Przypisy

  1. Na przyk豉d "W璠rowiec" 1902, nr 26, s. 507.
  2. Podaj za: A.K. Olszewski, has這 Koz這wski Karol [w:] Polski S這wnik Biograficzny. T. 15: Koz這wska Zofia - Kubacki Stanis豉w, Warszawa 1970, s. 16.
  3. W p騧niejszych latach znajdowa si tu m.in. teatr 篡dowski i stacja naprawy pojazd闚. Pozosta這軼i rotundy (z czerwonej ceg造) mo積a jeszcze dostrzec poni瞠j skarpy pod Teatrem Polskim przy ul. Lipowej. Teoretycznie nale篡 do Teatru Polskiego, ale od lat nic si tam nie dzieje, a sama budowla znajduje si w op豉kanym stanie. A mo積a by tam zrobi np. klimatyczn kafejk z panoram Tatr na 軼ianach...
  4. Podobno stan mur闚 pozwala na odbudow w przedwojennym kszta販ie, ale z przyczyn "politycznych" (tj. celowego usuwania 郵ad闚 "bur簑jskiej" Warszawy) nie zdecydowano si na to. Wsp馧czesny gmach zaprojektowali Eugeniusz Szparkowski i Henryk Bia這brzeski, a oddano go do u篡tku w l. 1955-1956.
  5. J. Dominikowski, Nekropolia υdzi wielkoprzemys這wej : Cmentarz Stary przy ulicy Ogrodowej : dzieje i sztuka 1854 - 1945, 鏚 2004, s. 205.
  6. J. Dominikowski, op. cit., przyp. 68, s. 343.


Do g鏎y