Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobek rodziny Juliusza Hermana

Dane podstawowe

Data wystawienia: 1880
Data renowacji: bd.
Tw鏎cy: Boles豉w Syrewicz
Materia造: kamie (bia造 marmur)
Lokalizacja nagrobka: kw. T

Pochowani

1. Dunin Teodor (1854-1909)

2. Dunin Zeneida z d. Szab這wska (1870-1906)

3. Dunin Marta (1901-1931)

Inskrypcje

bd.

Historia nagrobka

Pomnik rodziny Juliusza Hermana1 uwa瘸ny by przez d逝gi czas za najpi瘯niejsz rze嬌 Cmentarza Pow您kowskiego. Zdetronizowany zosta dopiero przez nagrobek Juliana Frageta autorstwa Boles豉wa Jeziora雟kiego.

Autorem wykonanego z bia貫go marmuru grobowca by Boles豉w Syrewicz, kt鏎y ozdobi Stare Pow您ki niejednym wysokiej klasy pomnikiem. Monument, ufundowany przez Juliusza Hermana syna, stan掖 na cmentarzu w lipcu 1880 r.

Na dosy masywnym cokole, kt鏎ego przedni 軼ian zdobi inskrypcja uj皻a w mistern girland, artysta ustawi sarkofag, cz窷ciowo przykryty kirem. Na tej konstrukcji umie軼i za posta niewie軼i - alegori Smutku tak opisywan przez dziennikarza "Kuriera Warszawskiego":

"Kobieta o rysach wyra瘸j帷ych g喚bok a powa積 i uroczyst bole嗆, otulona w szat artystycznie udrapowan, ma twarz przes這ni皻 delikatnym welonem, kt鏎y fa責uje si wiotkimi zmarszczkami na profilu twarzy. W jednej r璚e trzyma wianek jag鏚 i kwiat闚, w drugiej symbol grob闚, ga陰zk palmow (...)"2.

T貫m dla figury jest 軼iana fantazyjnie wyci皻a na szczycie i zwie鎍zona krzy瞠m, a bezpo鈔ednio nad g這w Smutku umieszczono gwiazd3. Ca造 monument ma prawie 5 m wysoko軼i.

Dziennikarze dos這wnie rozp造wali si w zachwycie nad dzie貫m Syrewicza. W cytowanym ju "Kurierze Warszawskim" czytamy wi璚:

"Figura pomy郵ana jest szlachetnie i wdzi璚znie, ma ona przyjmuj帷 gracj cichego smutku, kt鏎y nadaje w豉軼iwy wyraz ca貫j dalszej kompozycji szczeg馧闚. (...) Podnie嗆 nale篡 delikatno嗆 d逝ta artysty, zw豉szcza w misternem wyko鎍zeniu kwiecistych girland, wij帷ych si na cokole, jako te owego welony, kt鏎y ma wiotko嗆 i przejrzysto嗆 ulotnej gazy. P. Syrewicz wzni鏀 na cmentarzu naszym prawdziwe dzie這 sztuki."4

Nie oby這 si zreszt bez og鏊nych uwag na temat poziomu 闚czesnej nagrobnej skulptury (jak to dawniej m闚iono). Bior帷 za przyk豉d pomnik rodziny Herman dowodzono wi璚, 瞠 polskich artyst闚 sta na wyj徠kowe i warto軼iowe dzie豉, co wi璚ej wcale nie s one dro窺ze od przeci皻nej, pospolitej "kamieniarki" (omawiany nagrobek mia kosztowa "tylko" 2500 rubli)5.

Tym, co urzek這 warszawsk publiczno嗆 by przede wszytkim 闚 delikatny welon. Zapewne na 篡czenie klient闚 Syrewicz powt鏎zy go na pomniku Gracjana D帳rowskiego (kw. 32 wpr.)6, Marii A. Siemenowej (1889 r., Cmentarz Prawos豉wny na Woli), a sam pomys powieli tak瞠 Jan Woydyga w pos庵u na grobie Wilhelminy Jakubowskiej (zm. 1898 r.). Tadeusz M. Rudkowski podaje jednak, i by to ju od dawna sprawdzony "patent" paryskich rze嬌iarzy7. Chwa豉 jednak Syrewiczowi, i przeni鏀 go na polski grunt :-)

Dzie豉 Boles豉wa Syrewicza cieszy造 si uznaniem i popularno軼i. Tak瞠 nagrobek rodziny Herman nied逝go pozostawa unikatem. Ot騜 na Cmentarzu Prawos豉wnym na Woli znajdujemy drugi, prawie taki sam, cho ust瘼uj帷y wykonaniem, wystawiony w 1905 r. dla Andreja N. Grimma. I tu pojawia si problem, ot騜 Boles豉w Syrewicz zmar w 1899 r., zar闚no jednak cok馧, jak i podstawa pos庵u z grobowca Grimma podpisana jest sygnatur rze嬌iarza. By mo瞠 wykona go kto z pracowni artysty, kt鏎a przez jaki czas po jego 鄉ierci funkcjonowa豉 jeszcze pod nazwiskiem mistrza.

Prasa prze這mu XIX i XX w. by豉 zachwycona dzie貫m Syrewicza przez szereg lat wymieniaj帷 go w鈔鏚 najpi瘯niejszych pomnik闚 Cmentarza Pow您kowskiego. Tak瞠 i nas, przyzwyczajonych do nowoczesnej prostoty (przechodz帷ej zazwyczaj w prostactwo) form nagrobnych, z pewno軼i oczaruje ten pomnik.

© Sowa
23.10.2007

Przypisy

  1. To niby drobiazg, ale grobowiec powi璚ony jest Juliuszowi, a nie Julianowi, jak podaje Tadeusz M. Rudkowski (Cmentarz Pow頊kowski w Warszawie. Panteon polski, Wroc豉w 2006, s. 160-161). Na nagrobku wyst瘼uje forma Juliusz, dla wszytkich potomk闚 w linii m瘰kiej.
  2. "Kurier Warszawski" 1880, nr 153, s. 3-4.
  3. Syrewicz bardzo ch皻nie powtarza t kompozycj (tzn. masywny cok馧 z miejscem na inskrypcj, rze嬌a i tablica, stanowi帷a dla niej t這).
  4. "Kurier Warszawski" 1880, nr 153, s. 4.
  5. "Tygodnik Powszechny" 1880, nr 31, s. 495.
  6. Jego kopie znajdziemy m.in. na cmentarzach w Radomiu i Lublinie.
  7. Tadeusz M. Rudkowski, Cmentarz Pow您kowski w Warszawie. Panteon polski, Wroc豉w 2006, s. 162.


Do g鏎y