Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Sztuka nagrobna Cmentarza Pow您kowskiego w "zarysie"
Snobizm i jego skutki

Grzechem 闚czesnego spo貫cze雟twa (kt鏎y zreszt trwa do dzi) by 幢e poj皻y snobizm tj. bezkrytyczne uwielbienie zagranicy po陰czone z kompleksem wobec niej. Ot - parafrazuj帷 Wincentego Pola - cudze chwalicie, swego nie doceniacie.

Prawd jest, 瞠 og馧 闚czesnych mieszka鎍闚 Kr鏊estwa Polskiego by biedny, ale istnia造 r闚nie elity finansowe (sfery arystokratyczne, przemys這we, bankowe), kt鏎e wola造 zamawia dzie豉 sztuki u obcych artyst闚 i za ci篹kie pieni康ze sprowadza je do Polski.

Na naszych pi瘯nych Starych Pow您kach na razie rozpoznano tylko pomniki w這skie np. nagrobek Stanis豉wa Olszewskiego (zm. 1898 r., A. Casetti, kw. 50), Lusi Raciborowskiej (ok. 1900 r., D. Barcaglio, kw. 3), Zdzis豉wa D帳rowskiego (zm. 1904 r., kw. 31), Anny z Paw這wicz闚 Siemiradzkiej (zm. 1912, prof. Bocano, kw. S)1. Zdarza造 si te importy niemieckie np. figura 瘸這bnicy z grobu rodziny Sk鏎owskich (l. 80-te XIX w.(?), H. Pohlmann, kw. 13), posiadaj帷a zreszt jeszcze jedn kopi na Starych Pow您kach (gr鏏 rodziny Sok馧, kw. 216) i ca貫 mn鏀two na terenie Niemiec. Prawdopodobnie r闚nie z tamtych teren闚 pochodzi pi瘯ny anio na grobie Jana Batyckiego (zm. 1946 r., Al. Zas逝穎nych), tak瞠 ciesz帷y si du膨 popularno軼i za nasz zachodni granic.

Ci, kt鏎ych nie by這 sta na zam闚ienie pomnika bezpo鈔ednio u zagranicznego "mistrza", korzystali z lokalnych talent闚 "sugeruj帷" im konkretny wz鏎. W ten spos鏏 na Cmentarzu Pow您kowskim mia si znale潭 m.in. Anio Milczenia na grobie rodziny Biernackich (kopia w這skiego pomnika, 1912 r., B. Mazurek, kw. 20) czy posta kobiety trzymaj帷ej urn z grobu rodziny Wizel (1925 r., B. Mazurek, kw. R) wzorowana na wiede雟kim grobowcu ksi篹nej Marii Krystyny Sakso雟kiej d逝ta Antonio Canovy.

S to dzie豉 na kt鏎e przyjemnie popatrze, ale kto wie, jakie jeszcze cuda wysz造by spod d逝ta Jana Woydygi, kt鏎y ozdobi Pow您ki pi瘯nym Anio貫m 妃ierci na mogile rodziny Kamie雟kich i Lipowskich (1890 r.; kw. 11)? Kto wie, co m鏬豚y stworzy Boles豉w Syrewicz, kt鏎y tak realistycznie odda delikatny woal na twarzy Smutku z grobu Herman闚 (1880 r., kw. T)? Kto wie, czy gdzie jeszcze opr鏂z mogi造 Broniewskich (ok. 1898 r., kw. A) swojsko ubrane dziewczynki nie sk豉da造by kwiat闚, gdyby nie przedwczesna 鄉ier (w biedzie!) Antoniego Kurzawy?

Sprowadzanie gotowych pomnik闚 z zagranicy nie ogranicza這 si chyba tylko do wytwor闚 poszczeg鏊nych artyst闚. Pewien dziennikarz "Tygodnika Ilustrowanego" w 1909 r. sugerowa, 瞠 niskie c豉 na niemieckie wyroby kamieniarskie przyczyni造 si do "zalania" polskich cmentarzy importami zagranicznymi, tak nieobrobionym kamieniem, jak i gotowymi nagrobkami2.

Czy warszawscy rze嬌iarze naprawd nie dor闚nywali w這skim kolegom? Bynajmniej, czego dowodem jest pewna pomy趾a, kt鏎a przydarzy豉 si redakcji "Tygodnika Ilustrowanego". W 1909 r. pow您kowski nagrobek Konstantego Grabowskiego (zm. 1891 r., kw. 28) podpisano "rze嬌a w這ska", chocia wyszed on spod d逝ta Ludwika Pyrowicza, zreszt rze嬌iarza mniejszego talentu.

© Sowa
1.11.2009

Przypisy

  1. T. Rudkowski, Dzie豉 rze嬌iarzy w這skich XIX i XX wieku na polskich cmentarzach [w:] Cemetery art : dokuments [!] = Sztuka cmentarna : dokumenty = L'art de cimetiere : dokuments [!] / [ed. O. Czerner, I. Juszkiewicz], Wroc豉w 1995, s. 235-251.
  2. R. Oksza, Sztuka w przemy郵e, "Tygodnik Illustrowany" 1909, nr 17, s. 347.


Do g鏎y