Sztuka Cmentarza Pow您kowskiego


Nagrobki niezwyk貫

Nie wszytkie pomniki Starych Pow您ek wykonywano zgodnie z panuj帷 mod. Wiele nagrobk闚 ma charakter unikat闚 nie tyle ze wzgl璠u na jakie wyszukane zestawienie element闚 danego stylu lub kierunku, ale ca趾owite odci璚ie si od obowi您uj帷ej tradycji sztuki cmentarnej.

Pierwszym "dysonansem" w sztuce nagrobnej by豉 "egiptomania" pocz徠ku XIX w. Bezpo鈔ednim jej sprawc by Napoleon I, kt鏎ego wyprawa (l. 1798-1801) do kraju faraon闚 natchn窸a europejskich artyst闚 do zdobienia swych dzie kwiatami lotosu, skarabeuszami czy innymi motywami sztuki staro篡tnego Egiptu1.

Na Starych Pow您kach niewiele zachowa這 si pomnik闚 w tym瞠 stylu, ale s tak wyj徠kowe, 瞠 trzeba je zobaczy ;). Skierujmy wi璚 nasze kroki do miejsca spoczynku nieod瘸這wanej Marianny Blumer (zm. 1828 r., kw. 23 wpr.) ozdobionego niewysok kolumn, na kt鏎ej podstawie wyrze嬌iono symbol egipskiego boga s這鎍a Ra2. Niedaleko znajduje si skromny nagrobek rodziny Przygockich (ok. 1835 r., kw. 23) z hermami zwie鎍zonymi g這wami ludzkimi w charakterystycznych egipskich chustach (nemes).

Od pocz徠ku XIX w. pojawia造 si r闚nie groby w formie obelisk闚, aczkolwiek ich "rozkwit" przypad raczej na 2. po這w XIX w. (zob. Sztuka 2. po這wy XIX w. Kanon form), kiedy ju niewiele mia造 wsp鏊nego z Egiptem.

Natomiast o wyj徠kowej "d逝gowieczno軼i" owych motyw闚 鈍iadczy grobowiec rodziny Gustawa Kamie雟kiego (Gamastona, zm. 1930 r., B. 璕iewicz, kw. 39), aczkolwiek prawd napisawszy odwo逝je si on bardziej do zainteresowa fundatora ni "renesansu egiptomani" ;).

Kolejn grup ciekawych nagrobk闚 stanowi mniej lub bardziej dos這wne odwo豉nia do doczesnej dzia豉lno軼i zmar貫go.

Warto wspomnie m.in. o pomnikach dzia豉czy ludowych i w og鏊e mi這郾ik闚 wsi, zdobionych pachol皻ami w sukmanach (nagrobek Ignacego Komorowskiego, 1859 r., W. 安i璚ki, kw. 13), urodziwymi dziewojami o (si陰 rzeczy) zatroskanej minie (nagrobek Paw豉 Le郾iewskiego, 1856 r., W. 安i璚ki, kw. 24 - niezachowany) lub spracowanymi kmiotkami (nagrobek Mieczys豉wa Brzezi雟kiego, zm. 1911, L. Wasilkowski, kw. 174).

O profesji zmar貫go przypominaj te liczne 鄉ig豉 samolot闚 na grobach lotnik闚, dos這wnie rozsiane w r騜nych cz窷ciach cmentarza. Na tym tle wyr騜nia si nagrobek Franciszka 眨irki i Stanis豉wa Wigury w Alei Zas逝穎nych (zm. 1932 r.) zwie鎍zony podobizn or豉, kt鏎ego skrzyd豉 przypominaj 鄉ig這 samolotu.

Osobn kategori nagrobk闚 stanowi pomniczki wystawione przez stroskanych rodzic闚 zbyt wcze郾ie umar造m dzieciom. "Z這tym wiekiem" owych wzruszaj帷ych monument闚 by這 XIX stulecie (zob. Sztuka 2. po這wy XIX w. Rze嬌a figuralna), kiedy obok niedu篡ch, masowo produkowanych anio趾闚 (nagrobek Franusia Jamnickiego, zm. 1899 r., kw. 31 wpr./177 wpr.) powstawa造 istne dzie豉 sztuki (nagrobek Tadzia Zambrzyckiego, zm. 1909 r., L. Wasilkowski, kw. 1).

Znajdziemy te na Cmentarzu Pow您kowskim kilka curioz闚. Ot, np. armat, a dok豉dnie lawet forteczn, kt鏎a zdobi gr鏏 jej wynalazcy J璠rzeja W璕這wskiego (zm. 1861 r., kw. 179). Gdzie indziej zn闚 wyr騜nia si i軼ie "industrialny" nagrobek pracownika tramwaj闚 warszawskich Piotra L璠ziakowskiego, kt鏎y zgin掖 podczas wybuchu kot豉 w 1917 r. Wystawiono mu pomnik w kszta販ie krzy瘸 zbudowanego z szyn kolejowych, po陰czonych masywnymi 鈔ubami (kw. 221)3. Natomiast wyj徠kowo "symboliczny" jest nagrobek rodziny Konwerskich (kw. 40). Sk豉daj si na r騜nokszta速ne bloki z czerwonego piaskowca (w tym jeden z popiersiem m篹czyzny) wraz z inskrypcjami, cz窷ciowo nawi您uj帷ymi do M瘯i Pa雟kiej. Interpretacja jego przes豉nia bynajmniej nie jest nie豉twa, aczkolwiek itnieje podejrzenie, i wyra瘸 idee maso雟kie. Wreszcie, mi璠zy szablonow, antykizuj帷 produkcj zak豉d闚 kamieniarskich warto odszuka pomnik Konstantego Wojciechowskiego (zm. 1911 r., Z. Otto, L. Sadowski - medalion, kw. K) nawi您uj帷y do surowych, "pras這wia雟kich" grobowc闚.

Warto wi璚 zboczy z utartych szlak闚 i pob陰dzi troch po Cmentarzu Pow您kowskim, a kto wie, jakie jeszcze skarby odkryjemy ;)

© Sowa
1.11.2009

Przypisy

  1. Motywy egipskie wchodzi造 r闚nie do zestawu ornament闚 wykorzystywanych przez styl empire.
  2. Grobowiec ten posiada obszern krypt, gdzie - wed逝g relacji W鎩cickiego - m捫 pani Blumerowej sp璠za po jej 鄉ierci d逝gie chwile w nabo積ej zadumie. - K.W. W鎩cicki, Cmentarz Pow您kowski pod Warszaw. T. 1, Warszawa 1855, s. 162-163.
  3. Pomnik ten jest bardzo zaniedbany, lecz w 2005 r. Muzeum Powstania Warszawskiego, czyli obecny gospodarz budynku dawnej zajezdni tramwajowej, postanowi這 zaopiekowa si grobem Piotra L璠ziakowskiego - patrz. T. Urzykowski, Muzeum Powstania odrestauruje grobowiec na Pow您kach, "Gazeta Wyborcza" 2005.09.29. Edycja elektroniczna.


Do g鏎y